İran Riyali Tarihinin Dip Noktasında

İran'ın para birimi riyal, bu hafta dolar karşısında en düşük seviyelerine gerileyerek tarihsel bir dip noktasına ulaştı. Petrol ihracatındaki azalma, bölgesel gerginlikler ve artan enflasyon, ülke ekonomisini ciddi bir baskı altında bırakmayı sürdürüyor.

Tahran'daki serbest döviz pazarında, dolar çarşamba akşamı 1,3 milyon riyale yaklaşarak rekor seviyelere doğru bir ivme kazandı. Bonbast web sitesi ve başkentteki döviz bürolarının sosyal medya hesaplarına göre, bu rakam haftanın başında görülen olağanüstü zirvelerin hemen altında yer alıyor.

Son bir yıl içerisinde riyal, ardı ardına rekor kayıplar yaşadı. Uluslararası yaptırımlar, İsrail'in 12 gün süren çatışmaları ve ABD'nin İran'ın nükleer tesislerine yönelik hava saldırıları, para biriminin hızla değer kaybetmesinde etkili oldu.

2018 yılında ABD Başkanı Donald Trump'ın nükleer anlaşmadan çekilmesiyle başlayan süreçte riyal, dolar karşısında değerinin yüzde 95'inin üzerine bir kayıp yaşadı. Trump'ın yeniden göreve gelmesiyle “azami baskı” stratejisi devreye sokuldu ve haziran ayında düzenlenen hava saldırıları ile İran'a yönelik ekonomik baskılar daha da güçlendirildi.

Devlet gazetesi Hamshahri'ye verdiği demeçte, İran Merkez Bankası'nın eski başkan yardımcısı Kamal Seyyed Ali, petrol gelirlerindeki azalmanın, ithalatçıların yılsonu ödemeleri, benzin fiyatlarındaki artış ve sürekli artan enflasyonun döviz piyasasını daha da zayıflattığını ifade etti.

Geçtiğimiz hafta Maliye Bakanı Ali Madanizadeh, İsrail ile devam eden gerilimler nedeniyle doların daha da güçlenmesinin ve enflasyonun hızlanmasının kaçınılmaz olduğunu vurguladı. Madanizadeh, ekonomi yönetiminin “Irak savaşı sırasında bombardıman altında sahra hastanesinde ameliyat yapmak” ile benzetti.

FİİLİ DÖVİZ KURU REJİMİ

Şu anda İran'da birden fazla döviz kuru bulunmakta. Merkez Bankası'nın resmi döviz kuru yalnızca belirli kurumlara erişim sağlarken, halkın büyük bölümü serbest piyasada çok daha yüksek oranlar üzerinden işlem yapmak zorunda kalıyor.

Bu durum, riyalin değer kaybını ülke ekonomisinin en kritik göstergelerinden biri haline getiriyor.