İran'da yerel para biriminin döviz karşısında ciddi bir değer kaybı yaşaması ve ekonomik sıkıntılar nedeniyle 28 Aralık 2025'te Tahran'da esnaflar tarafından başlatılan protestolar, ülke genelinde rejim karşıtı gösterilere dönüştü.
Başkent Tahran ile beraber Tebriz, Meşhed, Ahvaz, İsfahan, Şiraz, Kum, Yezd, Kirmanşah, Kirman ve Kereç gibi birçok şehirdeki eylemlerde kamu kurumları ve polis araçları ateşe verildi. Tahran yönetimi, protestoların büyümesiyle birlikte ülke genelinde internet erişimini kesti.
İran'daki halkın iki haftadır düzenlediği rejim karşıtı gösterilere ilişkin yaşanan gelişmeleri özetliyoruz.
Protestoların Başlangıcı
İran'da döviz kurunun ulusal para birimi karşısında yükselmesi, ekonomik sorunları derinleştirdi. Piyasalardaki belirsizlik ve durgunluk, Tahran esnafının sokaklara dökülmesine yol açtı. Bazı bölgelerde esnaflar dükkanlarını kapattı ve protestolar rejim karşıtı eylemler haline geldi. Birçok şehirde binlerce kişi sokaklara çıkarken, emniyet güçleri de eylemlere göz yaşartıcı gaz ve silahlarla müdahale etti.
İranlı Politikaçılardan Gelen Tepkiler
İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, 3 Ocak'taki konuşmasında, protestolara neden olan ekonomik taleplerin meşru olduğunu ancak ülkeyi güvensiz hale getiren gruplara karşı daha sert önlemler alınması gerektiğini savundu. Hamaney, dövizdeki artışı düşmanın bir oyunu olarak nitelendirerek, bu durumu fırsata çevirmeye çalışanları eleştirdi.
Hamaney, “Protesto edenlerle görüşürüz, ancak kaos çıkaranlarla müzakere etmenin anlamı yok” dedi. Cumhubaşkanı Mesud Pezeşkiyan, protestoların başladığı günlerde diyalog çağrılarında bulundu ve halkın sorunlarını çözme sözü verdi.
Pezeşkiyan ayrıca, hükümetin sorumluluğunu kabul ederek, sorunun köklerinin yurt dışında değil, içeride yatmakta olduğunu vurguladı.
Trump ve Netanyahu'nun Açıklamaları
ABD Başkanı Donald Trump, İran'daki protestolarla ilgili olarak sosyal medya üzerinden, “Eğer İran barışçıl göstericilere şiddet uygularsa, ABD müdahale edecektir” dedi. Trump, İran'a yönelik oluşturulan müdahale planlarının değerlendirileceğini de açıkladı.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da, İran'daki eylemleri desteklediğini ve masum sivillerin zor durumda olduğunu belirtti. Netanyahu, “Pers ulusu yakında zulümden kurtulacak” diye konuştu.
Ölü Sayısı ve Son Durum
İran İnsan Hakları Aktivistleri, 11 Ocak itibarıyla protestolar sırasında 544 kişinin hayatını kaybettiğini ve 10.681 kişinin de gözaltına alındığını bildirdi. Resmi haber ajansları ise güvenlik güçlerinin kayıplarına dair sadece kendi verilerini paylaştı.
Tahran Belediye Başkanı, eylemlerin kamu ve özel mülklere büyük zararlar verdiğini duyurdu. Çeşitli kamu binalarına yönelik saldırılar, büyük bir maddi hasara yol açtı.
ABD'nin Olası Müdahale Planları
Amerikan medyası, Trump yönetiminin İran'a yönelik olası müdahale senaryolarını tartışmaya açtığını bildirdi. Gizli siber saldırılar veya izleme sistemleri gibi seçenekler masada yer almakta. Ancak Pentagon'un olası bir askeri operasyon konusunda temkinli olduğu ifade ediliyor.
Pehlevi'nin Dönüşü Tartışılıyor
Olayların etkisiyle devrik şahın oğlu Rıza Pehlevi tekrar gündeme geldi. Pehlevi, İranlıları protestolara katılmaya ve çeşitli sektörlerde greve gitmeye çağırdı. Tahran'da “Bu son savaş, Pehlevi geri dönecek” sloganları yükseldi.
Pehlivi, kendisini protestoların öncüsü olarak tanıtmaya çalıştığını belirtirken, İran'daki destek durumu hakkında uzmanlar şüpheci.
