Kamuda Zararın Lideri BOTAŞ

NİSANUR YILDIRIM / NEFES

İktidarın ekonomi politikalarının yarattığı olumsuz etkiler, Kamu İktisadi Teşebbüsleri’nin (KİT) görev zararı ile dikkat çekiyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın 2024 yılına yönelik Kamu İşletmeleri Raporu, KİT’lerin mali durumunu gözler önüne serdi.

2021 yılına kadar merkezi bütçede “görev zararı” olarak tanımlanan gider kalemi, sonrasında artan zararların kamuoyu üzerindeki olumsuz algısı nedeniyle “görevlendirme bedeli” olarak yeniden adlandırıldı. Bakanlığın açıkladığı rapora göre, 2024 yılında KİT’lere ödenen görev zararı, bir önceki yıla oranla yüzde 55.4 artışla 279.2 milyar TL seviyesine ulaştı.

2024 yılı sonu itibarıyla bütçeden 5 farklı kuruluşa görev zararı ödemesi yapılmış durumda. Geçtiğimiz yıl toplam görev zararı ödemelerinin yüzde 70.4’ü Elektrik Üretim Anonim Şirketi’ne (EÜAŞ), yüzde 23.6’sı Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi’ne (BOTAŞ) ve yüzde 3.3’ü ise Toprak Mahsulleri Ofisi’ne (TMO) yapılmıştır.

TCDD’nin Zararı 36.5 Milyar TL

Rapor çerçevesinde, kuruluşlar bazında dönem zararı miktarlarına bakıldığında Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi (BOTAŞ) 2024 yılında en yüksek zararı kaydeden KİT oldu. BOTAŞ’ın dönem zararı, yüzde 6,583 oranında artış göstererek 44.96 milyar TL’ye yükseldi.

BOTAŞ’ı sırasıyla Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD), TCDD Taşımacılık A.Ş. ve Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) izlemektedir. TCDD’nin dönem zararı yüzde 218.4 artışla 36.59 milyar TL olarak hesaplandı. TCDD Taşımacılık AŞ 25 milyar TL, TTK 12.68 milyar TL, EÜAŞ ise 12.39 milyar TL zarar açıkladı.

Tarım Kredi de Zararda

Rapora göre, kamu sermayeli bankalar ve Tarım Kredi Kooperatiflerine (TKK) yapılan gelir kaybı ödemeleri 2024 yılında bir önceki yıla göre yüzde 237 oranında artarak 125.28 milyar TL’ye ulaştı.

2019 yılında 5.21 milyar TL, 2020 yılında 7.50 milyar TL, 2021 yılında 9.96 milyar TL, 2022 yılında 19.35 milyar TL ve 2023 yılında 37.17 milyar TL bütçeden bu bankalara ve TKK’ye aktarılmıştır.

Diğer yandan, 2024 yılında en yüksek kârlılık Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi’nde (TEİAŞ) kaydedildi. Bu kuruluşun ardından sırasıyla ETİ Maden, Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) ve Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü (KEGM) kârlılıkta öne çıktı.