Küresel Ticarette Trump'tan Büyük Etki

ABD Başkanı Donald Trump'ın bu yıl Beyaz Saray'a yeniden dönmesi, ABD'nin ticaret partnerlerine uyguladığı yüksek gümrük vergileri ile ticarette dalgalı bir dönem başlatırken, tarifelerin geleceği ABD Yüksek Mahkemesi'nin vereceği kararla belirlenecek.

20 Ocak'ta ikinci kez başkanlık koltuğuna oturan Trump, korumacı ticaret politikaları ve tarifelerle küresel ticarette gerilimi artırdı.

Trump, sıkça “tarife” kelimesini vurgularken, Amerikan imalatını güçlendirme ve ticaret dengesini ABD lehine çevirmek amacıyla tarifeleri hem ekonomik koruma aracı hem de diplomatik bir pazarlık unsuru olarak kullandı.

Yıl boyunca uygulayıp askıya aldığı tarifelerle küresel ticarette belirsizliği artıran Trump, 2025'i “tarifelerin yılı” ilan etti.

Etkin Tarife Oranı Tarihinin En Yüksek Seviyesinde

Yale Üniversitesi Bütçe Laboratuvarı verilerine göre, Trump'ın bu yıl uyguladığı gümrük vergileri sonucunda ABD'de 2024 sonunda yüzde 3'ün altında seyreden ortalama etkin tarife oranı, 2025'te yüzde 16,8'e çıkarak 1935'ten bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.

Göreve başladığı ilk gün federal kurumlara ticaret politikalarını inceleme talimatı veren Trump, 1 Şubat'ta “fentanil ve göçmen krizini” gerekçe göstererek Kanada ve Meksika'dan ithal edilen ürünlere yüzde 25, Çin'den yapılan ithalata ise yüzde 10 ek gümrük vergisi getirdi.

Kanada ve Meksika'nın sınır güvenliğini artırmasına karşılık bu ülkeler için getirilen tarifeler 30 gün süreyle askıya alındı, Çin'e yönelik yüzde 10'luk tarife ise 4 Şubat'ta yürürlüğe girdi.

Kanada ve Meksika için askıya alınan tarifeler 4 Mart'ta devreye girerken, Çin'e uygulanan ek tarife oranı aynı gün yüzde 20'ye yükseldi.

Fakat Trump, 6 Mart'ta ABD-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA) kapsamındaki malların 2 Nisan'a kadar tarifelerden muaf tutulmasını sağlayan düzenlemeleri imzaladı.

Trump'tan Ticaret Politikası için “Kurtuluş Günü”

ABD Başkanı Trump, ticaret politikasındaki en önemli adımı 2 Nisan'da attı. Bu tarihi “Kurtuluş Günü” olarak adlandıran Trump, ticaret partnerlerine karşılıklı yeni tarifeleri duyurdu.

Temel tarife oranının yüzde 10 olacağını açıklayan Trump, ülkelerin uyguladığı tarifelere göre değişkenlik gösterecek gümrük vergisi oranlarını paylaştı.

Tüm ülkelere getirilen yüzde 10'luk temel gümrük vergisi 5 Nisan'da yürürlüğe girecek, ülkeler özel ek tarifelerin ise 9 Nisan'da uygulanması planlandı. Ancak bu ek tarifeler, Çin dışındaki ülkeler için 90 gün süreyle askıya alındı.

ABD ve Çin Arasında Geçici Tarife Ateşkesi Sağlandı

Trump, misilleme yapan Çin'e karşı ek gümrük vergisini yüzde 125'e çıkardı, fentanil gerekçesiyle uygulanan yüzde 20'lik tarife ile toplam gümrük vergisi oranı yüzde 145'e ulaştı.

Gerilimin arttığı dönemde ABD ve Çinli yetkililer, mayıs ayında Cenevre'de bir araya gelerek tarifeleri 90 gün süreyle düşürme konusunda uzlaştı. 14 Mayıs'tan itibaren ABD'nin Çin mallarına uyguladığı oran geçici olarak yüzde 30'a indirildi.

Yüzde 10 ile Yüzde 50 Arasında Değişen Tarifeler

Ek tarifelerin askıya alındığı süreçte ABD, AB, İngiltere, Japonya ve Güney Kore ile ticaret anlaşmaları imzaladı ve bazı ülkelere tarife mektupları gönderdi.

Trump, 31 Temmuz'da karşılıklılık esasına dayanan tarifelerde değişiklik içeren bir kararname imzaladı. Böylece ABD, yaklaşık 70 ticaret partnerine yüzde 10 ile yüzde 41 arasında değişen gümrük vergileri getirdi.

Kanada'ya uygulanan gümrük vergisi oranı da yüzde 25'ten yüzde 35'e çıkarıldı.

Tarifeler ABD Bütçesine Milyarlarca Dolar Kazandırdı

Trump'ın tarifelerinin yürürlüğe girmesinin ardından gümrük vergisi gelirlerinde dikkate değer bir artış yaşandı.

Ocak ayında 7,3 milyar dolar olan gümrük vergisi gelirleri, şubatta 7,2 milyar dolara düşse de mart ayında 8,2 milyar dolara tırmandı. Nisan'dan itibaren gelirlerde hızlı bir yükseliş gözlemlendi.

Nisan ayında 15,6 milyar, mayıs ayında 22,2 milyar, haziranda 26,6 milyar, temmuzda 27,7 milyar, ağustosta 29,5 milyar, eylülde 29,7 milyar ve ekim ayında 31,4 milyar dolara ulaştı.

Kasım ayı itibarıyla gümrük vergileri toplam net gelir 236,2 milyar dolara çıktı.

ABD Ekonomisi Gücünü Korudu

Tarifelerin yol açtığı enflasyon ve resesyon endişelerine rağmen, ABD ekonomisi direnç göstermeye devam etti.

İlk çeyrekte %0,6 daralan ekonomi, ikinci çeyrek itibarıyla toparlanarak %3,8 büyüdü. Üçüncü çeyrekte ise %4,3 ile iki yılın en hızlı büyümesini kaydetti.

Belirsizliklerin Sürekliliği Bekleniyor

Artan gümrük vergileri ve ticaret politikalarındaki belirsizlikler küresel ticaret görünümünü olumsuz etkiliyor. Dünya Ticaret Örgütü, küresel mal ticaretinin 2025'te %2,4, 2026'da ise %0,5 artmasını öngörüyor.

Gözler Yüksek Mahkemede

Trump'ın tarifeleri, bazı özel şirketler ve eyaletler tarafından ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesine taşındı. Mahkeme, karşılıklılık esasına dayanan tarifelerin başkanlık yetkisini aştığına karar verdi. ABD yönetimi karara itiraz ederek, Yüksek Mahkeme'ye başvuracak.

Yüksek Mahkeme’de görülen davada tarifelerin başkanın acil durum yetkilerini aşıp aşmadığı değerlendirilmeye devam ediyor. Mahkemenin vereceği karar, tarifelerin geleceğini ve milyonlarca dolarlık tarife gelirlerini doğrudan etkileyecek.