Çin'deki laboratuvarlarda kullanılan maymunların fiyatlarının, ülkenin hızla gelişen biyoteknoloji sektörünün etkisiyle pandemi döneminden itibaren en yüksek seviyelere ulaşması bekleniyor. Orta ve ileri aşamadaki ilaç geliştirme projelerinin sayısındaki artış, deney hayvanlarına olan talebi hızla yükseltiyor.
Tahminlere göre laboratuvar maymunlarının birim fiyatı, 2026’nın başında 150 bin yuan (yaklaşık 21 bin dolar) seviyesine ulaşacak. Bu rakam, 2025 yılı ortalamasında görülen 103 bin yuanın oldukça üzerinde. Fiyatlar, Çinli biyoteknoloji şirketlerinin rekor düzeydeki yatırımlarıyla araştırma ve geliştirme faaliyetlerini hızlandırmasının ardından son aylarda keskin bir şekilde arttı.
UBS’te ilaç sektörü analisti olan Chen Chen, “2025’te güçlü yatırım ortamının ardından çok daha fazla proje başlatıldı. Aynı zamanda maymun arzı sınırlı kaldı ve bu durum fiyatları yukarı itti” şeklinde değerlendirmelerde bulundu.
Projeler Erteleniyor
Bir biyoteknoloji yöneticisi, klinik deneyleri yürüten sözleşmeli araştırma kuruluşlarının (CRO) bazıları, maymun sıkıntısı nedeniyle projeleri aylarca ertelemek zorunda kaldığını ifade etti. Daha fazla ilacın orta veya geç geliştirme aşamasına gelmesi, bu aşamalarda yoğun maymun kullanımını gerektirdiği için arz üzerindeki baskıyı artırıyor.
Maymun fiyatları, pandemi sonrasında dalgalı bir grafik izledi. 2022 yılında 188 bin yuan ile rekor kıran fiyatlar, yatırımların geri çekilmesiyle bir yıl sonra sert bir şekilde düştü. Chen’e göre, bu dönemde yetiştiricilerin primat popülasyonunu artırmaması, günümüzde yaşanan arz sıkıntısının temel nedenlerinden biri oldu. Çin’de bir maymunun klinik deneylerde kullanılabilir hale gelmesi yaklaşık dört yıl sürüyor.
Geçen yıl, Çinli biyoteknoloji şirketleri, AstraZeneca ve Pfizer gibi uluslararası ilaç devleriyle rekor sayıda lisans anlaşması imzaladı. Bu anlaşmalar sektöre önemli bir sermaye girişi sağladı.
Aynı dönemde gerçekleştirilen başarılı biyoteknoloji halka arzları, girişim sermayesinin start-up’lara yönelmesini de destekledi.
Yapay Zekanın Benimsenmesi Zaman Alacak
Talep o kadar yüksek ki, laboratuvarlar bazı durumlarda maymunları klinik deneylerde yeniden kullanma yoluna gitti. Bu uygulama belirli testler için izinli olsa da, yalnızca belirli bir “temizlenme süresi” sonrasında yapılabiliyor. Ancak biyoteknoloji yatırımcıları, daha önce deneylerde kullanılmamış “naif maymunlardan” elde edilen verilerin daha değerli olduğunu düşünüyor.
Öte yandan, ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), ilaç geliştirme maliyetlerini düşürmeye yönelik daha geniş çabaların bir parçası olarak bazı güvenlik çalışmaları kapsamında maymun kullanımına ilişkin gereklilikleri yakın zamanda gevşetti. Bu gelişme, Birleşik Krallık hükümetinin hayvan deneylerine olan bağımlılığı azaltmak amacıyla yapay zekâ tabanlı teknolojilere yatırım yapma girişimlerini de takip ediyor.
Ancak Chen’e göre, bu tür değişikliklerin etkisinin görülmesi zaman alacak. Chen, “Şu anda geleneksel maymun testlerinin tamamen yerine geçebilecek bir yöntem yok. Yapay zekâ hâlâ çok daha erken bir aşamada ve yaygın şekilde benimsenmesi uzun zaman alacak” dedi.
