Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Plan ve Bütçe Komisyonu'nda, Türkiye Varlık Fonu'nun mali durum ve denetim raporları üzerine tartışmalar devam ediyor. Muhalefet partileri, mevcut denetim sürecinin “gerçek bir Meclis denetimi olmadığını” belirtirken, fonun Sayıştay denetimi dışına alındığını ve denetim mekanizmasında yapısal sorunlar bulunduğunu ifade etti.
Ağbaba: Bugün yaptığımız denetime bir denetim diyemeyiz
CHP Malatya Milletvekili Veli Ağbaba, şöyle konuştu:
– “Bugün gerçekleştirdiğimiz denetim bir denetim olarak adlandırılamaz. Bizi ve kurul üyelerini ilişkilendirmeye çalışıyorsunuz. Bu denetim değil, bir denetimsizliktir. Hukuk devleti ilkeleriyle bağdaşmayan, mali sorumluluk yükümlülüklerini hiçe sayan, kamu harcamalarında TBMM denetim ilkesini ihlal eden ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla çelişen bir rapor meşru sayılamaz.”
– “Bu kuruluşların yönetim kadrolarının burada olmaması dikkat çekici. Neden bu görüşmelere katılmıyorlar? Örneğin milli kuruluşlarımızdan Ziraat Bankası ve Halk Bankası varken, 10 Kasım'da Akit gazetesinde Atatürk ile ilgili bir anma yayınlamak yerine sadece küfür dolu içeriklerle karşılaşıyoruz. Vakıfbank, Akit'e ilan verirken, neden diğer gazetelere ilan vermiyor?”
– “Bu gazeteleri kendiniz bile okumuyorsunuz fakat Türkiye'nin en çok okunan gazetelerine bunların ilanını asla vermezsiniz. Bu şirketler kimsenin babasının çiftliği değildir. Bunların itibarını korumak, öncelikle sizin ve hepimizin sorumluluğudur. Ancak bu kuruluşlar, yandaş medyaya destek sağlıyor.”
Usta: Bu Varlık Fonu'nun varlığının bence tartışılması gerekir
İYİ Parti Samsun Milletvekili Erhan Usta, şunları kaydetti:
– “Varlık Fonu neden kuruldu? Dünya örneklerine baktığımızda bugün elde edilen zenginlikleri yarına taşımak için kurulur. Ancak bizim böyle bir durumumuz yok. Sık sık dış borç yaşıyoruz ve sürekli açık veriyoruz, bu nedenle geleceğe bırakacak bir şeyimiz yok. Eğer bunu borçlanma için kurduysak, borçlanma işini çok iyi yapan bir hazinemiz var. Eğer varlıklarımızı satmak için yapılmışsa, bu konuda uzmanlaşmış özelleştirme idaremiz bulunmaktadır. Dolayısıyla bunun gerekliliği sorgulanmalıdır.
– “Burada ciddi bir denetim eksikliği var. Bağımsız denetim firmasının başında Cumhurbaşkanı var ve muhtemelen kararları da o alıyor. Kendisi bağımsız denetim firmasını tayin ediyor, DDK denetçilerini kendisi belirliyor; Meclis denetiminde ise ne kadar itiraz edersek edelim, AK Partili temsilcilerin parmaklarıyla bu işler geçmeye devam edecek.”
– “Nihayetinde, AK Parti Genel Başkanı sıfatıyla Meclis denetimini gerçekleştirecek milletvekillerini Cumhurbaşkanı tespit ediyor. Yani denetim sürecinin tüm unsurları denetlenen kişi tarafından belirleniyor, bu ise oldukça trajikomik bir durum.”
Kısacık: Zaten o anlamda bir paramız yok ki
Yeni Yol Grubu Adana Milletvekili Sadullah Kısacık ise görüşlerini şöyle açıkladı:
– “Türkiye Varlık Fonu, 2016 yılında AK Parti döneminde kurulan bir fon olarak gündeme geldi ama o dönemde ekonomi yönetiminin başında bulunan Sayın Ali Babacan'ın sürekli engellemeleri sonucu kurulamadı. Bu, iktidarın övünmesi gereken bir fon değil. Halkın algısı, sanki burada karanlık ve gizli işler yapıldığı yönünde. Sayıştay denetleyemiyor ve Varlık Fonu'nun Türkiye'deki ekonomik yapı içerisinde karanlık bir yüzü bulunuyor.”
– “Fonun uluslararası açıdan bir prestiji var mı? Gördüğüm kadarıyla uluslararası kuruluşlar bunu 'spekülatif' olarak nitelendiriyor, bu da olumsuz bir durum. Dünyadaki başarılı varlık fonları, genellikle bütçe fazlası veya petrol gibi doğal kaynak gelirlerini gelecek nesillere aktaran ülkelerde var. Bizim gibi bütçe açığı olan ve kamu borcu bulunan ülkelerde başarılı bir Varlık Fonu'ndan söz edilemez. Zaten bu anlamda bir paramız yok.”
– “O zaman, bu fon neden kuruldu? Bu soru akıllarda kalıyor. Fonun en büyük dezavantajı, denetime tabi olmaması. Kamunun malının denetimden muaf olması kadar kötü bir durum olamaz. Aslında biz şu anda denetim yapmıyoruz; yalnızca bir prosedürü yerine getiriyoruz.”
Akay: Türkiye Varlık Fonu Türkiye'nin en büyük holdingi
CHP Karabük Milletvekili Cevdet Akay, konuya dair şu açıklamalarda bulundu:
– “Türkiye Varlık Fonu, 360 milyar dolarlık aktif büyüklüğüyle Türkiye'nin en büyük holdingi konumunda. Bu büyüklük içinde bazı kurum ve şirketlerin performanslarının düşük olduğunu gözlemliyoruz. Zarar ettiğini ve öz kaynaklarının azaldığını da biliyoruz.”
– “Bunların bir kısmının görev zararları ile ilgili olduğunu görmekteyiz. 2026 bütçesinde 1 trilyon 389 milyar lira görev zararı öngörülürken, geçen yıl tahmin edilen zarar 1 trilyon 299 milyar liraydı.”
– “Bu görev zararları, Varlık Fonu bünyesindeki kamu bankaları ile ilgili gerçekleşiyor ama asıl sıkıntı KİT'lerle ilgili. BOTAŞ'ın 155 milyar liraya varan görev zararı bulunuyor. Bu zararları ortadan kaldırmadan kuruluşların karlılığını artırmak mümkün olmayacaktır. Öz kaynak aktarımı burada çok önemli bir meseledir.”
Özlale: Dünyadaki varlık fonlarının kaç tanesinin yönetim kurulu başkanı Cumhurbaşkanı?
CHP İzmir Milletvekili Ümit Özlale, konuşmasında şunları belirtti:
– “Varlık Fonu, eğer ülkede ihracat fazlası bir gelir varsa, o gelirler daha az rekabetçi sektörlere aktarılır ve buralarda yönetim sağlanır. İkincisi, bir doğal kaynağınız varsa, bu gelirin bir kısmı diğer sektörlere aktarılır. Ancak bizim durumumuz, bildiğimiz anlamda bir Varlık Fonu'ndan ziyade bir varlık yönetim fonu gibidir.”
– “Bizim ihracat fazlamız yok ve doğal kaynaklarımız da yok. Dünyadaki varlık fonlarının kaç tanesinin yönetim kurulu başkanı Cumhurbaşkanıdır? Benim bildiğim kadarıyla hiçbirisinde yok. Çünkü muhtemelen şu anda Cumhurbaşkanı ülkede en meşgul insanlardan biridir.”
– “Dolayısıyla 360 milyar dolarlık Türkiye'nin en büyük anonim şirketini yönetirken, sürekli sizinle istişare halinde olması gerekir. 360 milyar dolarlık ve sahibinin tamamı bu ülkenin vatandaşları olan bir şirketi, profesyonel bir şekilde yönetmek istiyorsanız, yönetim kurulu başkanının Cumhurbaşkanı olması doğru değildir.”
Erdem: Kurulan fonların birçoğunda öncelikle devlet yetkilileri olmuştur
AKP Konya Milletvekili Orhan Erdem, muhalefetin eleştirilerine yanıt verirken, milletvekillerinin konuşmalarını kayda aldığını ve gazetecilerin de halkı bilgilendirme sorumluluğunu yerine getirdiğini, dolayısıyla denetleme faaliyetinin gerçekleştiğini ifade etti. Erdem, konuşmasına şu şekilde devam etti:
– “Fonun yüzde 81'i zaten hem KİT'ten hem de Sayıştay denetiminde geçmektedir. Diğer yüzde 19'luk kısım da üçlü denetim sürecine tabidir. Siz muhalefet olarak görevinizi yerine getirdiniz, artılarını ve eksilerini konuşuyoruz. Neden cumhurbaşkanının fonun başında olduğu sorusuna ise, bu durum olmaya da bilirdi fakat birçok kurulan fonlarda önceki dönemlerde devlet yetkililerinin yer aldığını biliyoruz.”
– “İleriki zamanlarda farklı bir yapıya geçme ihtimalimiz de var. 360 milyar dolarlık bir fondan bahsediyoruz ve borç konusunun sıklıkla gündeme getirildi. 4,5 milyar dolarlık bir fonun borçlanması söz konusu. Önemli stratejik yatırımlar yapıyoruz.”
– “Savunma sanayisinde oldukça ciddi bir yerli üretim oranına ulaştık. Bu gibi nedenlerden dolayı 360 milyar dolarlık bir fonun 4,5 milyar dolarlık borcunun bulunması, bana göre çok büyük bir borçlanma değildir.”
