PERVİN SÜMER / NEFES
Bayrama mutsuz ve umutsuz giriyoruz… Savaşlar, ölümler, ekonomik sıkıntılar, bayram tadını iyiden iyiye kaçırdı. Eski coşku, eski heyecan ve eski mutluluklar, sanki çok geride kaldı.
Bölge ve ülke olarak mutsuzluğa boğulduğumuz bir dönemde Türkiye’den 2400 km uzakta, mutluluk endeksinde hep ilk sıralarda yer alan Norveç’e gittim. Yalan değil, hakikaten mutlulukları yüzlerinden okunuyor.
Bu mutsuz bayram gününde, mutlu insanlar ülkesinden izlenimlerimi paylaşmak isterim. Mutlu insanlar ülkesi diyorum çünkü 5.5 milyon nüfuslu Norveç, Oxford Üniversitesi’nin Dünya Mutluluk Raporu 2026’ya göre 147 ülke içinde 6. sırada yer alıyor.
Günlük yaşamlarından birbirleriyle olan ilişkilerine, ekonomik vaziyetten turizme kadar başkent Oslo ve Tromso’da gördüklerimi, o herkesin dilinde olan Kuzey Işıkları’nda hissetiklerimi anlatacağım. Herkese iyi bayramlar…
TOPLU TAŞIMA İÇİN ÖZEL YOLLAR
Oslo’da uçaktan inip otele gitmek üzere taksiye bindim. İlk fark ettiğim şey sessizlikti. Ne korna, ne ani fren ne de sabır testine dönüşen bekleyiş vardı. Yanda arabalar normal ilerlerken bir baktım ki taksi sağda boş şeritten gitmeye başladı.
Meğerse şehirde toplu taşıma araçlarının (taksi, otobüs, minibüs) kullandığı özel şeritler (kollektivfelt) varmış. Taksiler yolcu taşıdıkları durumlarda veya belirli saatlerde bu şeritleri kullanarak trafiğin yoğun olduğu zamanlarda daha hızlı ilerleyebiliyormuş.
İstanbul’u düşündüm, karmaşa, sıkışıklık ve stresi. Elbette şehrimizin yükü ağır, nüfusu 15.7 milyon. 1.1 milyon nüfuslu Oslo’nun neredeyse 16 katı. Tek isteğimiz işleyen bir sistem, uyulan kurallar ve birbirine saygı duyan insanlar.
EDEBİYAT SOKAKLARDA
Oslo’da gezinirken karşıma kırmızı telefon kulübesi çıktı. Standart bir telefon kulübesi sandım ama yaklaştıkça farklı bir şeyle karşılaştım. İçi kitap doluydu. Norveç, kullanım dışı kalan bu ikonik yapıları minik kütüphanelere dönüştürmüş.
Tarihi telefon kulübelerini koruyup kültürel mirasa sahip çıkmak istiyorlar. ‘Bir kitap al, bir kitap bırak’ prensibiyle çalışıyor. İnsanlar okuduklarını buraya bırakıp ilgilerini çeken bir kitabı ücretsiz alıp okuyabiliyor. Norveç’te okur yazarlık oranı %100. Eğitim 6-16 yaş arası tüm çocuklar için zorunlu ve tamamen ücretsiz.
HER ŞEY İNSAN ODAKLI
Kaldırım taşlarının yüksekliği bir şehrin medeniyet seviyesinin göstergesiymiş. Oslo’da da kaldırım bordürleri neredeyse yok denecek kadar alçak. Bir adım atıyorsunuz ve yol sizinle aynı seviyeye geliyor.
Tekerlekli sandalye kullanan, çocuk arabası süren ebeveynler, yaşlılar ve yayalar için hayat kolaylaşıyor. Sadece yollar, köprüler, dev projeler değil küçük gibi görünen detaylar daha önemli.
PETROLÜ VAR AMA BENZİNİ PAHALI
Norveç’te benzin fiyatı ortalama olarak 1 litresi 26 Norveç kronu. Bu da yaklaşık 120 liraya denk geliyor. Doğrusu, ben akaryakıtın burada böyle pahalı olmasını beklemiyordum. Norveç dünyanın en zengin ve en yüksek yaşam standartlarına sahip ülkelerinden biri. 2025 yılı verilerine göre kişi başı milli gelir tahmini 91.884 dolar civarında. Bizde ise bu rakam yaklaşık 18 bin dolar. Yani bizden kat kat zengin bir ülke.
1969 yılında Kuzey Denizi’nde keşfedilen ve 1971’de üretilen petrol sayesinde ülke, yüksek gelir oranlarıyla öne çıktı. Madem Norveç’in petrolü var neden akaryakıt böyle pahalı diye merak edebilirsiniz.
Norveç çevre politikası nedeniyle benzini bilinçli olarak pahalı tutuyor. Net sıfır hedefleri doğrultusunda fosil yakıt kullanımını caydırmak istiyor. İnsanları elektrikli araçları kullanmaya yönlendiriyor. Petrol gelirini ise gelecek nesiller için bir fonda biriktiriyor. Yani amaçları çevreyi ve ilerideki kuşakları korumak.
MUSLUKTAN SU İÇEBİLMEK…
Yıllar boyunca musluktan su içerek büyüdüm. Sonra suyun tadı bozuldu, kokusu değişti. Damacanalar hayatımıza girdi, plastik şişeler mutfakların baş köşesine yerleşti. Musluktan akan su artık sadece temizlik içindi; içmek için değil. Burada insanlar benim küçüklüğümdeki musluktan su içiyordu.
İlk başta şaşırdım acaba dedim: Musluktan su içilir mi? Sonra denedim. Ve o an, yıllardır unuttuğum bir his geri geldi. Meğerse musluktan su içmeyi özlemişim. Başkaları için musluk suyu olabilirdi ama bu benim çocukluğumdu. Her yudumda geçmişime döndüm. Çocukluğuma, mutfakta akan suyun altına uzattığım bardağa, hiç düşünmeden içtiğim o günlere.
YARIN – GÖKYÜZÜNDE BİR DANS: KUZEY IŞIKLARI
