Nobel ödüllü ekonomistten yapay zeka uyarısı

Nobel ödüllü ekonomist Joseph Stiglitz, yapay zekanın kontrolsüz şekilde gelişmesi halinde gelir eşitsizliğini ciddi biçimde artırabileceği uyarısında bulundu. Stiglitz’e göre yapay zeka, üretimde insan emeğinin yerini alarak karların şirket sahiplerinde yoğunlaşmasına yol açabilir.

Stiglitz, Fortune’a verdiği röportajda, teknolojinin yönlendirilmemesi durumunda toplumsal eşitsizliğin daha da derinleşeceğini söyledi.

“Yapay zekayı yönetmek için hiçbir şey yapmazsak bunun daha fazla eşitsizliğe yol açma tehdidi var. Eşitsizlik zaten toplumumuzda ciddi bir sorun ve bu benim için büyük bir endişe kaynağı,” dedi.

YAPAY ZEKA VE YENİ EŞİTSİZLİK RİSKİ

83 yaşındaki ekonomist, kariyeri boyunca finansal krizler, küreselleşmenin etkileri ve Amerikan orta sınıfının zayıflaması üzerine çalışmalar yürüttü. Stiglitz’e göre yapay zeka, kapitalizmin yeni bir eşitsizlik dalgası yaratma potansiyelini açık biçimde ortaya koyuyor.

Stiglitz’in 2024’te yayımlanan ve yeniden basılan The Road to Freedom: Economics and the Good Society adlı kitabında da teknoloji ile ekonomik güç arasındaki ilişki ayrıntılı biçimde ele alınıyor.

TEKNOLOJİ ŞİRKETLERİ VE SİYASİ TARTIŞMA

Stiglitz’e göre yapay zekanın yaygınlaşmasını hızlandıran teknoloji şirketleri aynı zamanda devletin rolünü küçültme yönünde siyasi baskı oluşturuyor.

Ekonomiste göre bu durum, yapay zekanın yaratacağı dönüşümü yönetebilecek kamu kurumlarının zayıflamasına yol açabilir.

“Yapay zekayı savunan teknoloji liderleri aynı zamanda daha küçük bir devlet talep ediyor. Bu ise hükümetlerin dönüşüm sürecini yönetme kapasitesini zayıflatıyor” diyen Stiglitz, bu durumun bir tür “kendi kendini doğrulayan tuzak” oluşturduğunu savundu.

Stiglitz’e göre hükümetlerin temel görevi, teknolojik dönüşüm nedeniyle işini kaybeden insanların yeni alanlara geçişini desteklemek.

ŞİRKETLERİN HEDEFİ MALİYETLERİ AZALTMAK

Ancak birçok şirket sahibi için yapay zeka, iş gücü maliyetlerini azaltmanın bir yolu olarak görülüyor.

Teknoloji stratejisti Daniel Miessler, bazı şirket sahiplerinin ideal çalışan sayısının sıfır olduğunu düşündüğünü belirtiyor. Yapay zeka, iş gücünü tamamen ortadan kaldırma potansiyeli taşıyan ilk teknoloji olarak değerlendiriliyor.

Stiglitz’e göre bu durum uzun süredir uyarısını yaptığı eşitsizlik riskini daha da büyütebilir.

YAPAY ZEKA KAZANÇLARI KİME GİDİYOR?

Finans dünyasının önde gelen isimleri de benzer endişeleri dile getirmeye başladı.

BlackRock CEO’su Larry Fink, Davos’ta yaptığı bir konuşmada yapay zekanın erken dönem kazançlarının büyük ölçüde veri, altyapı ve model sahiplerine gittiğini söyledi.

ABD’de en alt gelir grubundaki insanların borsa servetinin yalnızca yaklaşık yüzde 1’ine sahip olması ise bu kazançlardan geniş toplum kesimlerinin yararlanamadığını gösteriyor.

TARİHSEL BENZERLİKLER

Stiglitz, bu gelişmeleri tarihte yaşanan üretkenlik artışlarıyla da karşılaştırıyor.

Büyük Buhran döneminde tarımsal üretkenliğin hızla arttığını, ancak çiftçilerin başka sektörlere geçişini sağlayacak kurumların yeterince gelişmediğini hatırlatan Stiglitz, bu sorunun ancak II. Dünya Savaşı sırasında devlet müdahalesiyle çözülebildiğini belirtiyor.

Bugün benzer bir kurumsal altyapının bulunmadığını ifade eden ekonomist, yapay zeka çağında benzer sorunların yaşanabileceğini vurguluyor.

VERİLER EŞİTSİZLİĞİN ARTTIĞINI GÖSTERİYOR

Bank of America Institute ekonomistlerinin analizine göre son yıllarda üretkenlik artışının büyük bölümü şirket karlarına yansıyor.

Aynı dönemde emeğin ABD gayrisafi yurtiçi hasılasındaki payı ise düşüş gösteriyor. Bu tablo, 19. yüzyıldaki sanayi devrimi dönemine benzetiliyor.

Gallup araştırmasına göre ABD’de çalışanların büyük bölümü yapay zekaya güven duymuyor ve işlerini kaybetmekten endişe ediyor. Buna karşın şirket yöneticileri çalışanların bu teknolojiye daha olumlu baktığını düşünüyor.

“YAPAY ZEKA DEĞİL, İNSANLARA YARDIM EDEN ZEKA”

Stiglitz, yapay zekanın tamamen olumsuz bir teknoloji olmadığını da vurguluyor. Kendisinin de araştırmalarında yapay zekadan yararlandığını belirten ekonomist, bu teknolojiyi insan zekasını destekleyen bir araç olarak görüyor.

“Ben yapay zekayı yeteneklerimi artıran bir araç olarak görüyorum. Bir araştırma asistanı ekibine sahip olmak gibi ama çok daha hızlı” diyen Stiglitz’e göre yapay zeka, mikroskop ve teleskop gibi insanların yeteneklerini genişleten bir araç olabilir.

Ancak Stiglitz’e göre yapay zekanın insanlara yardımcı olan bir araç mı yoksa iş gücünü ortadan kaldıran bir mekanizma mı olacağı teknolojik değil, siyasi bir tercih. Teknolojiyi kimin kontrol ettiği, kazançların kimlere dağıldığı ve kamu kurumlarının bu süreçte ne kadar güçlü olduğu bu dönüşümün sonucunu belirleyecek.

Stiglitz, ekonomik eşitsizliğin zamanla siyasi eşitsizliği de güçlendirebileceği uyarısında bulunarak bu sürecin dikkatle yönetilmesi gerektiğini söyledi.