ŞEHRİBAN KIRAÇ / NEFES
Paris Bosphorus Enstitüsü Başkanı, Galatasaray Üniversitesi’nde akademisyen ve birçok şirket ve kurumda yönetim kurulu üyesi Dr. Bahadır Kaleağası, dünyada öngörü yapmanın zorlaştığını vurguladı ve “Belirsizlik yönetimi dönemindeyiz” dedi.
Dr. Kaleağası, “Bugün dünyayı hızla değiştiren eğilimlerle çelişen kısa vadeli siyasal gündemde bocalıyoruz” diyerek Orta Doğu’daki savaş, teknolojik gelişmeler ve Türkiye’nin Avrupa Birliği (AB) sürecine dair görüşlerini paylaştı.
ÇOK HIZLI DEĞİŞİM DÖNEMİ
Bir taraftan yapay zekâ, diğer taraftan geleneksel yöntemlerle yapılan savaşlar; nasıl okuyorsunuz bu dönemi?
Menfaatleri, tutkuları ve duyguları arasında eşgüdüm sağlayabilmiş bir uygarlık değiliz. Teknoloji, insan uygarlığının değişimini hızlandırdı. Yapay zekânın yaygınlaşması, üç boyutlu robotik uygulamalar, uzay ekonomisi ve nükleer füzyon gibi pek çok konuyu gündeme getiriyoruz. İnsanlar, biyolojik varlık olarak sınırlarını zorluyor. Belki de yapay zekâ sistemlerinin organik varlığımızla etkileşim alanları çoğalacak.
Geçim sıkıntıları, ABD-İsrail-İran savaşı, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, Gazze’deki insani facia, Venezuela darbesi ve Çin’in Tayvan ile ilgili hazırlıkları bu siyasal gündemin anlamını sorgulamamıza neden oluyor.
Daha acımasız bir dünyaya doğru mu gidiyoruz?
Bilimkurgu filmlerindeki ütopyalar ve distopyaların sentezini yaşıyoruz. Savaşlar ve toplumsal yıkımlar tarih boyunca yaşandı. Ancak bu seferki sürat belirleyici olacak. Neler olduğunu anlamak için henüz çok erken; soğukkanlı yaklaşmak faydalı olabilir. Veri temelli, abartısız ve dinamik analizler makul bir yaklaşım olacaktır. Ateş düştüğü alanları yakarken, günlük yaşam da hızla etkileniyor.
ABD-ÇİN DÜNYASINA GİDİYORUZ
Bu dönemin kazananı eski yöntemlerle savaşanlar mı, yeni dönem teknolojisine ayak uyduranlar mı olur?
21’inci yüzyılın ikinci çeyreğinde her uluslararası gelişme için iki soru sormak mümkün: ABD-Çin rekabeti ne ifade ediyor? İç siyasete nasıl yansıyor?
ABD açısından Orta Doğu savaşları, aynı zamanda Çin’in yapay zekâ veri merkezlerinin enerji tedarik ağlarıyla ilgilidir. Aynı savaşlar, Amerikan Kongre seçimleri için de siyasal hesaplamalar içeriyor.
Çin ve ABD önderliğindeki geniş Batı dünyası, farklı yapay zekâ ekosistemlerine evrim geçiriyor. “Geniş Batı” derken, Amerika, Avrupa, Japonya ve Avustralya gibi geniş bir coğrafyayı kast ediyoruz. Hindistan ve Güney Amerika da bu etkide. Geniş Batı ile Çin arasında teknoloji, hukuk, etik ve enerji gibi alanlarda farklılaşan bir yapay zekâ uygarlığı ortaya çıkıyor.
MENFAATLERİMİZİ SAPTAMALIYIZ
Orta Doğu’daki savaşta Türkiye’nin tutumunu nasıl görüyorsunuz?
Orta Doğu’da şimdiye kadar diplomatik başarı sağlandı. NATO üyeliği pekişti. Türkiye’nin menfaati, Washington, Brüksel ve diğer dünya merkezleriyle ilişkilerde jeopolitik gündemi ileri teknoloji ve finans odaklı tanımlamak olmalı. Orta Doğu’da ittifaklar ve ihanetler ne şekilde gelişecek? Göç, terörizm veya barış sayesinde güvenlik ve ekonomi nasıl şekillenecek? İyi takip etmek önemli.
Batı dünyasında konumumuzu güçlendirmek için fırsatlar zamanı. Türkiye, 1990’larda AB ile gümrük birliği müzakereleri sonrasında önemli sektörlere sahipti. Ancak günümüzde en önemli ekonomik sektörler, mikroçip ve yapay zekâ gibi teknolojik alanlarda Türkiye’nin konumu zayıf kalıyor. Yapay zekâ dönemine uyum, ulusal güvenlik ve ekonomik rekabet için kritik önemde.
FORMÜL BELLİ: HUKUK DEVLETİ OLMAK
Peki ne yapmak gerekiyor?
Gelecek ufku güven veren bir ülke olmamız gerekiyor. Türkiye’nin önceliği, bireyler ve kurumlar için güven veren hukuk devleti ve istikrarlı makroekonomik politikalar olmalıdır. Ayrıca eğitim, finansal piyasalar ve tarım gibi yapısal reformların gündemde ön plana çıkması gerekiyor. Böylece Türkiye, dünya genelindeki yatırım ve ticaret hareketliliğinden daha fazla pay alabilir.
AVRUPA İLE İLİŞKİLERDE YENİ KÜRESEL DENGELER
Hem ciddi bir ekonomik kriz yaşıyoruz hem de yanı başımızda devam eden Orta Doğu savaşı var. Bu dönemde vatandaşı neler bekliyor?
Savaş birden bitebilir; ancak uzarsa enerji fiyatları, enflasyon ve işsizlik yükselebilir. Ayrıca iş piyasaları yapay zekâ sistemlerinin sarsıntılarına maruz kalacak. Barış düzeninin sağlanması halinde Türkiye iyi toparlanabilir.
AB de odaklandığı reformların önemli bir kısmını başarırlarsa, Türkiye kıtasal entegrasyonda yer alabilir. İlk aşamada esnek üyelik sistemleri düşünülebilir. Türkiye için başarı formülü: güçlü bir Avrupa ülkesi olarak dünyada etkili olmak ve Avrasya açılım merkezi olmak.
Bu dönem AB üyeliği bir öncelik olmalı mı?
Kesinlikle. Avrupa’dan ve Türkiye’den kaynaklanan sorunların çözümü, Türkiye’nin AB süreci stratejik berraklığa kavuştukça kolaylaşacaktır. AB hedeflerine odaklanan girişimler, önemli bir katkı sağlayacaktır.
Çeşitli kurumlar ve kuruluşlar, Türkiye’nin AB sürecine destek veren değerli çalışmalar yapıyor. Avrupa özel sektörünün temsil kuruluşu BusinessEurope da Türkiye'nin AB sürecini destekliyor.
İNSAN UYGARLIĞI İÇİN HENÜZ YOL HARİTASI YOK
Önümüzdeki süreçte sizi en çok endişelendiren noktalar hangileri?
İnsanlık, kendisinden daha zeki bir teknolojiyi geliştiriyor ve yönetim noktasında zorluklar yaşıyor. Robotlar insanlaşırken, insanlar da robotlaşma riskiyle karşı karşıya kalabilir. Gelecek, belirsizliklerle dolu.
Modern uygarlık, enerji tüketiminde büyük bir artış yaşıyor; yapay zekâ, elektrikli araçlar ve otomasyon gibi alanlarda ciddi bir büyüme söz konusu. İklim değişikliği, toplumsal alanları ve ekonomik sektörleri etkiliyor. Diğer yandan pandemiler ve finansal krizler de yaşamsal öneme sahip.
21. yüzyıl, insanlık tarihinin en önemli evrimlerinden birine sahne oluyor. Ancak, karamsar olmamak ve daha iyi bir gelecek için umut ve emekle ilerlemek gerekiyor. Gerekli olan heyecan ve merak, yaşamın biyokimyasında mevcut.
