Bugün Cenevre'de gerçekleşen yeni nükleer görüşmeler öncesinde, İran'ın balistik füze programı yeniden gündeme geldi.
İsrail yönetimi, ABD ve İran arasındaki nükleer müzakerelerin yeniden başlamasından önce, Washington'dan balistik füzelerin kısıtlanmasını anlaşmanın bir parçası haline getirmesi yönünde talepte bulunduğu öğrenildi.
İran'ın Batı'da ve İsrail'de endişe yaratan füzeleri ile ilgili bilinenler neler?
Balistik Füze Nedir?
Balistik füze, kalkış aşamasında roket motoru sayesinde hız kazanıp, daha sonra yerçekiminin etkisiyle hedefe yönelen roket güdümlü bir silahıdır. Bu tür füzeler, konvansiyonel patlayıcıların yanı sıra biyolojik, kimyasal ve nükleer başlık taşıma kapasitesine sahip olabilir.
Batılı güçler, bu füzeleri “istikrarı bozan bir tehdit” olarak değerlendirirken, Tahran yönetimi bunları “caydırıcılık” olarak adlandırıyor.
Orta Doğu'nun En Büyük Envanterine Sahip
ABD Ulusal İstihbarat Başkanlığı Ofisi'ne göre, İran, Orta Doğu'daki en büyük balistik füze stokuna sahip konumda bulunuyor.
Füzelerin menzilini 2000 kilometre ile sınırlayan Tahran, bu silahların İsrail'i hedef alabilecek kapasitede olduğunu vurguluyor.
İran'daki füze üslerinin birçoğu Tahran ve çevresinde yer alırken, Kirmanşah ve Simnan eyaletleri ile Körfez bölgesine yakın alanlarda en az beş adet yeraltı “füze şehri” bulunduğu biliniyor.
Envanterdeki Başlıca Füzeler
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'ne (CSIS) göre, İran'ın uzun menzilli füze envanterinde Secil (2000 km), Emad (1700 km), Ghadr (2000 km), Şahab (1300 km), Hürremşehr (2000 km) ve Huveyze (1350 km) modelleri bulunuyor.
İran’ın yarı resmi haber ajansı ISNA, geçen yıl nisan ayında yayınladığı grafikte İsrail'e ulaşabilecek dokuz füzeyi sıraladı. Bu füzelerden Secil’in menzilinin 2500 km olduğu ve saatte 17 bin kilometreden fazla hıza ulaşabildiği belirtiliyor.
Kheibar'ın menzilinin 2000 km, Hacı Kasım'ın ise 1400 km olduğu kaydedildi. Washington merkezli Silah Kontrol Derneği'ne göre, İran'ın envanterinde ayrıca Şahab-1 (300 km), Zülfikar (700 km), Şahab-3 (800-1000 km), geliştirme aşamasındaki Emad-1 (2000 km) ve Secil (1500-2500 km) modeli mevcut.
En Son Ne Zaman Kullanıldı?
İran, geçen yıl İsrail ile 12 gün süren savaş sırasında balistik füzelerini kullanmıştı. Bu saldırılarda onlarca kişi hayatını kaybederken, binaların da yıkıldığı görüldü.
Savaş Çalışmaları Enstitüsü (ISW) ve AEI Kritik Tehditler Projesi'ne göre, İsrail savaş sırasında İran’ın füze rampalarının yaklaşık üçte birini imha etti. Ancak İran, oluşan hasarı telafi ettiğini öne sürdü.
ABD'nin İsrail'e verdiği destek sonrasında Katar'daki Amerikan üssü El Udeyd'e bir füze saldırısı düzenlendi. Önceden haber verilen bu saldırıda can kaybı yaşanmadı.
Devrim Muhafızları, Ocak 2024'te Irak Kürdistan Bölgesi'nde İsrail'in “casusluk merkezi” olarak kullandığını iddia ettiği bir hedefe füze attı. İran ayrıca Suriye'de terör örgütü IŞİD militanlarını ve Pakistan'da ayrılıkçı Beluci militanlarının üssüne de füze saldırısı düzenledi.
2020'de, ABD'nin Kasım Süleymani'yi öldürmesinin ardından Irak'taki ABD üslerine füze fırlatan İran, 2019'da Suudi petrol tesislerine yönelik dron ve füze saldırılarının arkasında da olduğunu iddia eden ABD ve Suudi Arabistan’a karşı bu durumu reddetti.
Raporlar Ne Gösteriyor?
ABD merkezli Demokrasilerin Savunma Vakfı'nda kıdemli Behnam Ben Taleblu'nun 2023 tarihli raporuna göre İran, yeraltı füze depolarını genişletmeye, rampa sistemlerini geliştirmeye ve üretim ile depolama merkezlerini artırmaya devam ediyor.
Raporda, İran'ın tersine mühendislik yoluyla füze gövdelerini hafif kompozit malzemelerle geliştirerek menzillerini artırdığı ifade edildi.
Tahran, Haziran 2023'te ise yerli üretim hipersonik balistik füzelerini ilk kez tanıttı. Ses hızının en az beş katı hızla karmaşık bir yörüngede ilerleyen bu hipersonik füzeleri önlemek son derece zor.
Silah Kontrol Derneği'ne göre, İran'ın füze programı büyük ölçüde Kuzey Kore ve Rus tasarımlarına dayanıyor. Ayrıca Tahran'ın, Pekin'den teknik destek aldığı da belirtilmekte.
