İran ve ABD arasında Cenevre'de düzenlenen yeni nükleer görüşmeler öncesinde, Tahran'ın balistik füze programı tekrar gündeme geldi.
İsrail yönetimi, nükleer müzakerelerin yeniden başlaması öncesinde Washington'dan balistik füzelerin kısıtlanmasını anlaşmanın bir parçası haline getirmesi yönünde talepte bulunduğu öğrenildi.
Peki, İran'ın Batı'da ve İsrail'de endişe yaratan füzeleri hakkında neler biliniyor?
Balistik Füze Nedir?
Kalkış aşamasında roket motoru ile hız kazanan, sonrasında yerçekiminin etkisiyle hedefe yönelen balistik füze, konvansiyonel patlayıcıların yanı sıra biyolojik, kimyasal ve nükleer başlık taşıma kapasitesine de sahip olabiliyor.
Batılı güçler bu füzeleri “istikrarı bozan bir tehdit” olarak görürken, Tahran yönetimi onları “caydırıcılık” olarak nitelendiriyor.
Orta Doğu'nun En Büyük Envanterine Sahip
ABD Ulusal İstihbarat Başkanlığı Ofisi'ne göre İran, Orta Doğu'daki en büyük balistik füze stoğuna sahip olarak öne çıkıyor.
Tahran, füzelerin menzilini 2000 kilometre ile sınırlı tutuyor ve bu silahların İsrail'i vurma kapasitesine sahip olduğunu belirtiyor.
İran'daki pek çok füze üssü Tahran ve çevresinde yer alıyor. Kirmanşah ve Simnan eyaletleri ile Körfez bölgesine yakın alanlarda en az beş yeraltı “füze şehri” bulunduğu biliniyor.
İşte Füze Tipleri ve Menzilleri
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'ne (CSIS) göre İran'ın uzun menzilli füze envanterinde Secil (2000 km), Emad (1700 km), Ghadr (2000 km), Şahab (1300 km), Hürremşehr (2000 km) ve Huveyze (1350 km) yer alıyor.
İran'ın yarı resmi haber ajansı ISNA, geçen yıl nisan ayında yayınladığı grafikle İsrail'e ulaşabilecek dokuz füzeyi sıraladı. Buna göre Secil'in 2500 km menzil kapasitesine sahip olduğu ve saatte 17 bin kilometreden fazla hıza ulaşabildiği belirtildi.
Kheibar'ın menzilinin 2000 km, Hacı Kasım'ın ise 1400 km olduğu da belirtiliyor.
Washington merkezli Silah Kontrol Derneği'ne göre İran'ın envanterinde ayrıca Şahab-1 (300 km), Zülfikar (700 km), Şahab-3 (800-1000 km), geliştirilmekte olan Emad-1 (2000 km) ve Secil (1500-2500 km) bulunuyor.
En Son Ne Zaman Kullanıldı?
Geçen yıl, İran İsrail ile 12 gün süren savaş sırasında balistik füzelerini kullandı. Bu saldırılarda onlarca kişi hayatını kaybederken, birçok bina da yıkıldı.
Savaş Çalışmaları Enstitüsü (ISW) ve AEI Kritik Tehditler Projesi'ne göre, İsrail bu süreçte İran'ın füze rampalarının yaklaşık üçte birini imha etti. Ancak İran, oluşan hasarı telafi ettiğini öne sürüyor.
Bu arada, ABD'nin İsrail'e sağladığı destekten sonra Katar'daki Amerikan üssü El Udeyd'e füze saldırısı gerçekleştirildi. Önceden haber verilen bu saldırıda can kaybı yaşanmadı.
Devrim Muhafızları, Ocak 2024'te Irak Kürdistan Bölgesi'nde İsrail'in “casusluk merkezi” olarak kullandığını iddia ettiği bir hedefe füze fırlattı. Ayrıca, Suriye'de IŞİD militanlarını ve Pakistan'da ayrılıkçı Beluci militanlarının üslerine yönelik de füze saldırıları düzenlendi.
2020 yılında, ABD'nin Kasım Süleymani'yi öldürmesinin ardından Irak'taki ABD üslerine de füze fırlatıldı. 2019 yılında Suudi petrol tesislerine yönelik dron ve füze saldırılarının arkasında İran'ın olduğu iddialarına ise Tahran itiraz etti.
Raporlar Ne Gösteriyor?
ABD merkezli Demokrasilerin Savunma Vakfı'ndan kıdemli Behnam Ben Taleblu'nun 2023 tarihli raporuna göre İran, yeraltı füze depolarını genişletmeye, rampa sistemlerini geliştirmeye ve üretim ile depolama merkezlerini artırmaya devam ediyor.
Raporda, İran'ın tersine mühendislik yöntemiyle füze gövdesini hafif kompozit malzemelerle geliştirerek menzilini artırmaya çalıştığı belirtilmiş. Tahran, Haziran 2023'te yerli üretim hipersonik balistik füzelerini ilk defa tanıttı. Bu füzelerin ses hızının en az beş katı hızla karmaşık bir yörüngede ilerlemesi, önlenmelerini zorlaştırıyor.
Silah Kontrol Derneği'ne göre, İran'ın füze programı büyük ölçüde Kuzey Kore ve Rus tasarımlarına dayanıyor. Ayrıca, Tahran'ın Pekin'den teknik destek aldığı da bildirilmektedir.
