Piyasalarda Üçlü Şok

Küresel finans piyasaları, Orta Doğu’daki savaş, yapay zeka kaynaklı dönüşüm ve kredi piyasasında ortaya çıkan sorunların aynı anda etkisi altına girdi. Bloomberg'de yayımlanan analize göre, bu çakışan riskler yatırımcı güvenini zorlarken, uzun süredir kullanılan “düşüşte al” stratejisinin bu kez garanti olmayabileceği değerlendiriliyor.

Haftanın ilk işlem günü, piyasalar karamsar bir atmosferle başladı. Orta Doğu’daki çatışmaların etkisiyle petrol fiyatları hızla yükselerek varil başına yaklaşık 120 dolara yaklaşırken, hisse senedi vadeli işlemleri sert bir şekilde geriledi.

Günün ilerleyen saatlerinde, ABD Başkanı Donald Trump’ın çatışmanın yakında sona erebileceğine dair verdiği mesajla petrol fiyatları 90 doların altına geriledi ve S&P 500 endeksi son bir ayın en güçlü günlük yükselişini kaydetti.

Amerivet Securities ABD faiz piyasası başkanı Gregory Faranello, yaşanan dalgalanmayı “Bu tür gelişmelerin nasıl ilerleyeceğini tahmin etmek mümkün değil” sözleriyle değerlendirdi.

Yine de, piyasaların toparlanması daha derin bir sorunu ortadan kaldırmış değil. Trump’ın İran’a yönelik saldırı kararı, küresel ekonomi üzerinde kalıcı etkiler yaratabilecek yeni bir şok oluştururken, yatırımcılar zaten birçok riskle karşı karşıya olduğu bir dönemde bulunuyor.

Oynaklık Arttı

Son gelişmeler, piyasalarda nisan ayından bu yana görülen en güçlü oynaklık artışını tetikledi. O dönemde dalgalanmalar, Trump’ın küresel tarifeleri açıklamasıyla yaşanmıştı.

Bank of America’nın hisse senetleri, faizler, para birimleri ve emtialardaki oynaklığı ölçen Piyasa Riski göstergesi, normal seviyelerin üzerinde stres sinyali veriyor.

Piyasanın korku göstergesi olarak bilinen oynaklık endeksi (Cboe Volatility Index-VIX) ise dün kısa süreliğine 35 seviyesinin üzerine çıkarak yıl başındaki değerinin iki katından fazlasına ulaştı.

Ancak İran savaşı, tek risk olarak öne çıkmıyor. Piyasaları aynı anda zorlayan başka gelişmeler de mevcut:

• Yapay zekanın birçok sektörde iş modellerini hızla değiştirme ihtimali
• Hızla büyüyen özel kredi piyasasında artan sorunlu krediler
• ABD iş gücü piyasasında görülen yavaşlama
• Merkez bankalarının faiz indirimlerini zorlaştıran yüksek enflasyon

RBC Capital Markets türev stratejisi başkanı Amy Wu Silverman, “İran konusu zamanla arka plana düşse bile baş etmek zorunda olduğumuz başka sorunlar var” değerlendirmesinde bulundu.

Kredi Piyasasında İlk Çatlaklar

Gerilim kredi piyasalarında da hissedilmeye başladı.

Şirketlerin yüksek riskli borçlarını gösteren çöp tahvil spreadleri, savaş başlamadan önce yükselmeye başlamıştı. Bu farklar ocak ayındaki dip seviyelerden yaklaşık yarım puan arttı.

Yatırımcılar, yapay zekanın bazı şirketlerin gelirlerini zayıflatabileceği endişesini dile getiriyor ve yüksek borçlu firmaların ödeme kapasitesinin düşebileceğini belirtiyor.

Enflasyon ve Faiz Belirsizliği

Savaşın ardından enflasyon beklentileri de yükselmeye başladı. Bu durum, merkez bankalarının faiz indirimlerine devam edeceği yönündeki beklentilerin hızlı bir şekilde tersine dönmesine yol açtı.

Dün İngiltere’de yatırımcılar bu yıl için neredeyse çeyrek puanlık faiz artışını fiyatladı. Bu durum, birkaç gün önce iki faiz indirimi öngörülmesinin tamamen tersine bir tablo oluşturdu.

Euro Bölgesi’nde de piyasalar kısa süreliğine Avrupa Merkez Bankası’ndan iki faiz artışı beklentisini fiyatladı.

Her ne kadar bu beklentilerin bir kısmı sonrasında geri çekilmiş olsa da, yaşanan hızlı değişim ekonomik görünümün ne kadar hızlı değişebileceğini gösterdi.

Petrol Şoku

Piyasalar açısından en acil risklerden biri enerji fiyatları. Dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği Hürmüz Boğazı fiilen kapanmış durumda. Boğazdan günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol taşınıyor.

Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerin üretimi azaltmasıyla Brent petrol fiyatı dün 119 doların üzerine çıktı. Bu seviye, ocak ayındaki fiyatların yaklaşık iki katına karşılık geliyor.

Petrol fiyatları gün içinde geri çekilse de oynaklık yüksek kaldı. Brent petrol vadeli işlemleri gün içinde 36 dolarlık bir aralıkta hareket ederek tarihteki en büyük günlük düşüşlerden birini kaydetti.

Enerji fiyatlarındaki artış birçok sektörü doğrudan etkiliyor. Üretim maliyetleri yükselirken, havayolu ve lojistik şirketlerinin giderleri artıyor. Fiyatları hızla artırmakta zorlanan tüketim şirketlerinin kâr marjları daralıyor ve yüksek enerji maliyetleri hane halkı harcamalarını da sınırlıyor.

Bu durum, özellikle enerji ithalatına daha bağımlı olan Avrupa ve Asya ekonomilerini daha fazla etkiliyor.

Yapay Zeka Kaynaklı Belirsizlik

Piyasalardaki ikinci büyük şok ise yapay zeka teknolojilerinin ekonomik etkileri. Şubat ayından bu yana yatırımcılar arasında yeni bir endişe oluşmuş durumda: Yapay zekanın başarısız olması değil, başarılı olup mevcut iş modellerini hızla değiştirmesi.

Bu nedenle, yazılım şirketleri, profesyonel hizmet firmaları, medya şirketleri ve finans sektörü gibi birçok alanda satışlar hızlandı.

Yapay zeka altyapısını kuran şirketler de risk altında. Çünkü çip üretimi yüksek enerji tüketiyor ve üretim tesisleri enerji fiyatlarından etkilenen bölgelerde bulunuyor.

Özel Kredi Piyasasında Artan Risk

Yaklaşık 2 trilyon dolarlık büyüklüğe ulaşan özel kredi piyasası da baskı altında. Banka dışı finans kuruluşlarının şirketlere borç verdiği bu piyasada sorunlu kredi oranı yükseliyor.

Fitch Ratings verilerine göre, ABD özel kredi piyasasında temerrüt oranı ocak itibarıyla yüzde 5,8’e ulaştı. Bu oran, kurumun Ağustos 2024’te veri toplamaya başlamasından bu yana en yüksek seviye olarak kaydediliyor.

Sektörün özellikle yazılım şirketlerine yoğun kredi vermesi, yapay zeka kaynaklı dönüşüm risklerini daha da artırıyor.

Yatırımcılar Daha Temkinli

Piyasalardaki belirsizlik bazı yatırımcıları daha temkinli davranmaya yöneltti. Ocean Park Asset Management yatırım direktörü James St. Aubin, yaşanan dalgalanma nedeniyle ekiplerinin bir miktar nakitte kalmayı tercih ettiğini belirtti.

“Piyasa düşmeye devam ederse şu anda birkaç güvenli limandan biri nakit” diyen St. Aubin, mevcut ortamda ABD tahvillerinin bile her zaman güvenli liman olarak görülmeyebileceğini ifade etti.

Miller Tabak baş piyasa stratejisti Matt Maley, yatırımcıların riskleri geçmiş krizlerle kıyaslayarak küçümsememesi gerektiğini vurguladı. Maley’e göre, sorunlar tek tek geçmiş krizler kadar büyük görünmese de, uzun süren bir boğa piyasasının ardından gelen bu tür şoklar piyasalarda ciddi dalgalanmalara yol açabilir.