Savaş Cüzdanları Küçültür

ŞEHRİBAN KIRAÇ / NEFES

Bu yılın ekonomi tahminleri Orta Doğu savaşıyla alt üst oldu. Savaşla birlikte tahmin yapmak güçleşiyor. Zorunlu ihtiyaçları karşılamakta zorlanan vatandaşın bu yıl harcama yapması daha da güç hale gelecek. Eğitim, sağlık ve seyahate giden yüksek harcamalar nedeniyle vatandaş başka alanlara harcayacak parayı da bulamıyor.

Alışveriş Merkezleri ve Yatırımcıları Derneği (AYD) AVM Endeksi 2025 sonuçlarının açıklandığı toplantıda konuşan ekonomist Fatih Keresteci, savaş ortamı nedeniyle tahmin yapmakta zorlandıklarını vurgulayarak, “Yıl başında 2026’nın ilk yarısı 2025’in devamı gibi olacak demiştik. İkinci yarıda canlanma olacak demiştik, ancak şu anda canlanma umutları başka bahara kaldı” dedi. Orta Doğu’daki savaşın uzaması halinde 2026’nın 2025’in devam gibi olacağını anlatan Keresteci, “Vatandaşın tüketme isteği var ama parası yettiği kadar. 2025’te de bu yıl ocak ayında da görmeye başladık cüzdan küçülüyor. Satın alma gücü küçüldükçe özellikle eğitim, sağlık, seyahat gibi maliyetler arttığından onun dışındaki harcamalara neredeyse para kalmıyor” diye konuştu.

HERKESİN KAYBETTİĞİ OYUN

Keresteci’nin konuşmasının satır başları şöyle:

– Türkiye ekonomisi K harifine benziyor. Bir ucu yukarı, bir ucu aşağıya bakıyor. Hane halklarının bir kısmı tüketmeye devam ediyor, bir kısmı tüketim yapmakta ciddi zorlanıyor.

– Birileri son dönemde uygulanan politikalardan daha da zenginleşti. Ancak çoğunluk daha da fakirleşti ve büyük sorun yaşıyorlar.

– Şirketler diyor ki iş gücü maliyetlerimin ciro içindeki payı arttı. Çalışan diyor ki aldığım para yetmiyor, o da haklı. İkisi de haklı. İki taraf da haklıysa siz yıpratıcı bir oyunla karşı karşıyasınız. Bu oyun herkesin kaybettiği bir oyun.

– Satın almada insanların en feragat ettiği alan ayakkabı. Bir insanın maddi durumunun bozulduğunu ayakkabısından anlarsınız.

– 10 yıl önce Türkiye nüfusunu üst, orta ve alt diye sınıflayın deseydiniz. Bunların yüzde 60’ına orta gelir grubu, yüzde 10’u üst gelir grubu, yüzde 30’u düşük gelir grubu derdim. Son birkaç yıl içinde ve uygulanan politikalar nedeniyle orta gelir grubu büyük aşınma yaşadı. Orta gelir grubunda 35 puanlık bir kayıp yaşandı. Bunun 30 puanı aşağıya indi, 5 puanı üst gelire çıktı.

– Savaş uzun sürerse bunun bizim enflasyon ve cari açığa etkisi daha fazla olur. İki haftada motorin fiyatları yüzde 12 arttı. Enflasyon yüzde 0.6 puan geldi bile. Savaşın uzamasıyla enflasyon yukarı yönlü olacak. Şimdilik yüzde 24 öngörüyorum. Bu yüzde 25 mi, 27 mi olacak onu zaman belirleyecek. Merkez Bankası da hedefini düzeltmek zorunda kalacak.

– Merkez’in şu anda kontrol ettiği tek şey döviz kuru. Geçen hafta Merkez Bankası 20 milyar dolar net rezerv kaybetti. Benim yıl sonu kur tahminim 49.95 TL.

Bu Yıl 2025’ten Kötü Geçer

AVM Endeksi 2025 sonuçlarına göre, Türkiye’de 2020’den bu yana metrekare ciro verimliliği yaklaşık 17 kat artsa da ciro artışı enflasyon seviyesinde kaldı. 2010-2020 arasında Türkiye’de yıllık metrekare başı ciro endeksi artışı yüzde 245 iken, 2024’ten 2025’e geçerken yüzde 30’a geriledi. AYD Başkanı Nuri Şapkacı, 2026’nın 2025’ten daha kötü gideceğini vurgulayarak, “Geçen yıl turiste yapılan satışlarda yüzde 30 düşüş oldu, bu yıl da yüzde 15 düşüş bekliyoruz, şimdiden rezervasyon iptalleri başladı. Pahalılık algımız sürecek” dedi.