Uganda’daki Kibale Ulusal Parkı’nda yürütülen Ngogo Şempanze Projesi’nin eş direktörü Aaron Sandel, kırılma anını 24 Haziran 2015 olarak tanımlıyor.
O gün gözlem yaptığı sırada şempanzelerin aniden sessizleştiğini, gerginlik belirtileri gösterdiğini ve birbirlerine temas ederek güven aradıklarını fark etti.
Kısa süre sonra ortaya çıkan diğer şempanzelerle normalde beklenen coşkulu karşılaşma yaşanmadı.
Bunun yerine bazıları hızla uzaklaştı. Yıllarca uyum içinde yaşayan topluluk, o andan itibaren birbirine yabancı gibi davranmaya başladı.
DEV TOPLULUK İKİYE BÖLÜNDÜ
Bir dönem 200’den fazla şempanzenin bir arada yaşadığı topluluk, zamanla batı ve merkez olarak adlandırılan iki gruba ayrıldı. Araştırmacılara göre bu bölünme, sosyal bağların zayıflamasıyla derinleşti ve çatışmaya dönüştü.
2018’den itibaren batı grubu, merkez grubuna karşı düzenli baskınlar gerçekleştirmeye başladı. Bu saldırılarda her yıl ortalama bir yetişkin ve iki yavru şempanze öldürüldü.
ÖLÜMCÜL SALDIRILAR ARTIYOR
İlk ölümcül saldırı 2018’de genç bir erkek şempanze olan Errol’a yönelik gerçekleşti. Onu, batı grubundan beş yetişkin erkek öldürdü.
2019’da ise araştırmacıların gözleri önünde gerçekleşen başka bir saldırıda, 33 yaşındaki Basie isimli şempanze hedef alındı. Bir dişi şempanze onu korumaya çalışsa da başarılı olamadı. Ağır yaralanan Basie ertesi gün hayatını kaybetti.
Bugüne kadar Merkez grubundan 7 yetişkin ve 17 yavru şempanzenin öldürüldüğü, ayrıca 14 şempanzenin kayıp olduğu bildirildi.
NADİR GÖRÜLEN BİR İÇ SAVAŞ
Araştırmacılar bu durumu “şempanze iç savaşı” olarak tanımlıyor. Bu tür olayların yaklaşık 500 yılda bir görüldüğü ve doğada yalnızca bir kez daha gözlemlendiği belirtiliyor.
Şempanzeler doğaları gereği bölgesel hayvanlar. Genellikle sınır devriyeleri yaparak yabancı gruplarla karşılaştıklarında saldırgan davranabiliyorlar. Ancak bu ölçekte bir topluluk içi bölünme oldukça nadir kabul ediliyor.
SAVAŞIN NEDENİ BELİRSİZ
Araştırmacılar, çatışmanın kesin nedenini belirleyebilmiş değil. Ancak bazı olası tetikleyiciler öne çıkıyor:
– 2014’te bazı şempanzelerin bilinmeyen nedenlerle ölmesi,
– 2015’te alfa erkeğin değişmesi,
– 2017’de yaşanan solunum yolu salgını.
Bu gelişmelerin sosyal bağları zayıflattığı ve topluluğun bölünmesine yol açtığı düşünülüyor.
İNSAN DAVRANIŞINA DA IŞIK TUTABİLİR
Araştırmacılar, şempanzelerin din, etnisite gibi insanlara özgü kültürel ayrımlara sahip olmamasına rağmen çatışmaya sürüklenmesinin dikkat çekici olduğunu vurguluyor.
Bu durumun, insan savaşlarında sosyal ilişkilerin rolünü anlamaya katkı sağlayabileceği ifade ediliyor.
SAVAŞ NASIL BİTECEK?
Araştırmacılara göre üç olası senaryo var:
– Merkez grubunun güçlenerek kendini savunması ve çatışmanın azalması,
– Daha güçlü olan grubun diğerini tamamen yok etmesi,
– Düşük ihtimal de olsa iki grubun yeniden birleşmesi.
Ancak uzmanlar, mevcut şempanze davranışları göz önüne alındığında yeniden birleşmenin pek olası görünmediğini belirtiyor.
