Üç yıl önce, ABD ve Suudi Arabistan ilişkileri yeniden gözden geçiriliyordu. Joe Biden, Suudi Arabistan'ın uluslararası alanda dışlanmış bir ülke olacağını belirtmişti. Ancak bu hafta, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman'ın Washington'daki ziyareti, atmosferin tamamen farklı olduğunu ortaya koydu.
Donald Trump yönetimi döneminde duyurulan anlaşmalar, Selman’ın Washington’da önemli bir güç ve meşruiyet kazandığını gösteriyor.
En dikkat çekici kazanım, ABD’nin büyük savunma ve ticaret anlaşmalarını İsrail ile normalleşme şartına bağlama politikasından vazgeçmesi oldu.
Joe Biden döneminde, ABD-Suudi anlaşmalarının ancak İsrail’in Filistin devletine yönelik bir yol haritasına onay vermesi durumunda ilerleyeceği ifade ediliyordu. Ancak İsrail’in bu şartı reddetmesi ve Suudi Arabistan’ın geri adım atmaması sürece engel olmuştu.
Trump yönetimi, bu unsurları birbirinden ayırdı ve anlaşmalar Riyad’ın istediği gibi devam etti.
SUUDİ ARABİSTAN'A “ÖNEMLİ NATO DIŞI MÜTTEFİK” STATÜSÜ
Bu hafta açıklanan kararlara göre;
- Suudi Arabistan “Önemli NATO Dışı Müttefik” olarak ilan edildi,
- İsrail gibi “çok benzeyen” F-35 savaş uçakları satış süreci başlatıldı,
- Yeni bir stratejik savunma anlaşması imzalandı,
- Ekonomik dönüşüm planına destek verildi.
- ABD ile Riyad, yapay zekâ iş birliği çerçevesi oluşturdu, çip satışının önünü açtı, kritik madenler konusunda anlaşmaya vardı ve nükleer enerji alanında daha fazla iş birliği fırsatları araştırıldı.
EKONOMİ VE NÜKLEER HEDEFLERDE SINIRLI KAZANIM
Tüm kazanımlara rağmen, Riyad’ın iki önemli talebi karşılık bulmadı:
- Ülke içinde uranyum zenginleştirme hakkı,
- Daha uzun süreli bir savunma taahhüdü talebi.
ABD, Suudi Arabistan’ın kendi topraklarında uranyum zenginleştirmesine karşı temkinli yaklaşmaya devam ediyor. Enerji Bakanı Chris Wright, anlaşmada böyle bir maddenin bulunmadığını doğruladı.
Savunma alanında ise Katar, hala Washington’un bölgedeki en güçlü ortaklarından biri olma özelliğini koruyor. Katar, 2022’de NATO Dışı Müttefik ilan edilmiş ve bu yıl ABD tarafından açık bir güvenlik taahhüdü almıştı.
Suudi Arabistan ise benzer bir kalıcı güvence talep ediyor. Suudi yetkililer, Trump sonrası da geçerli olacak bir Kongre onaylı savunma anlaşması istiyor. Ancak Beyaz Saray açıklamasında böyle bir taahhüdün izine rastlanmadı.
SUUDİ ARABİSTAN ALTERNATİF ARAYIŞLARINI SÜRDÜRÜYOR
ABD basınına göre, son yıllarda Suudi Arabistan, Washington’dan beklediği güvenlik garantilerini göremediği zamanlarda alternatif ortaklıklar geliştirebileceğinin sinyallerini vermeye başladı.
2023 yılında, Çin’in arabuluculuğuyla İran ile diplomatik yakınlaşma sağlandı. Riyad, “ilk tercih ABD olsa da başka seçenekleri de değerlendirdiğini” açık bir şekilde ortaya koydu.
Bu yıl Pakistan ile karşılıklı savunma anlaşması imzalanarak ABD dışı güvenlik garantileri çeşitlendirilmiş oldu.
ABD Kongresi’nde de bu eğilim göz ardı edilmiyor. Bazı milletvekilleri, Suudi Arabistan’ın Çin yerine ABD ile daha yakın bir ilişki kurmasının Washington açısından olumlu olacağı yönünde görüşler dile getiriyor.
İSRAİL NORMALLEŞMESİ ARTIK BİR ŞART DEĞİL
Analistler, ABD-Suudi ilişkilerinin artık İsrail’le normalleşmeden ziyade büyük güç rekabeti tarafından şekillendiği görüşünde. Washington için Suudi Arabistan, Çin’e karşı stratejik rekabette kritik bir konumda yer alıyor.
