Tahran’da yaklaşık 40 yıldır ülkenin en güçlü ismi olan Ali Hamaney’in ölümü, İran’da yeni bir liderlik döneminin kapısını araladı.
Hamaney'in yerine Ayetullah Ali Rıza Arafi geçici olarak görevlendirildi ancak Tahran'da ülkenin yeni dini lideri olarak üç isim öne çıkıyor.
İngiliz The Times gazetesinin analizine göre, Hamaney’in uzun süre halef belirlemekten kaçındığı ancak geçen yıl İsrail’in saldırılarının ardından Uzmanlar Meclisi’ne üç isimlik bir liste sunduğu belirtiliyor.
Kulislere göre listede İran yargı erkinin başındaki Golam Hüseyin Muhsini-Ejei, Hamaney’in özel kalem müdürü Ali Aşgar Hicazi ve devrimin kurucusu Ruhullah Humeyni’nin torunu olan ılımlı din adamı Hasan Humeyni’nin bulunduğu ifade ediliyor.
Hicazi’nin İsrail saldırılarında öldürüldüğü iddia edilirken, Muhsini-Ejei ülkeyi yeni dini lider seçilene kadar yönetecek üç kişilik geçici liderlik konseyinde yer aldı. Mohseni-Ejei, geçmişte çok sayıda idam kararını onaylaması nedeniyle sertlik yanlısı kimliğiyle biliniyor.
Öte yandan Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Ali Laricani’nin, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ı gölgede bırakarak fiilen ülkeyi yönettiği öne sürülüyor.
DİNİ LİDERİN GÜCÜ
İran’da dini liderlik makamı ömür boyu görev süresiyle donatılmış geniş yetkilere sahip. Silahlı kuvvetlerin başkomutanlığı, yargı, yasama ve yürütme üzerindeki nihai otorite dini liderde toplanıyor.
Ayrıca “Velayet-i Fakih” makamı gereği en üst düzey Şii din adamı olması şartı bulunuyor; bu da din adamı olmayan isimleri otomatik olarak saf dışı bırakıyor.
DEVRİM MUHAFIZLARI SENARYOSU
Uzmanlara göre en kritik soru, İran’ın “güvenlik devleti” modeline kayıp kaymayacağı. Ülkenin askeri ve ekonomik yapısında derin etkisi bulunan İran Devrim Muhafızları (IRGC), bu geçiş sürecinde kilit rol oynayabilir.
Örgütün üst düzey komutanlarından Tümgeneral Muhammed Pakpur’un İsrail saldırılarında öldüğü, yerine daha sert bir isim olan Ahmed Vahidi’nin getirildiği belirtiliyor. Vahidi’nin nükleer silah karşıtı fetvanın kaldırılmasını savunan kanada yakın olduğu biliniyor.
ABD merkezli düşünce kuruluşu Carnegie Endowment uzmanı Karim Sadjadpour’a göre, olası senaryolardan biri Devrim Muhafızları kökenli bir liderin “İranlı Putin” gibi milliyetçi bir çizgiye yönelmesi, bir diğer ihtimal ise daha pragmatik bir askeri figürün Batı ile sınırlı uzlaşma arayışına girmesi.
HANEDAN İHTİMALİ ZAYIF
Hamaney’in 56 yaşındaki oğlu Mücteba Hamaney’in adı zaman zaman geçse de, İran İslam Devrimi’nin monarşiye karşı yapılmış olması nedeniyle hanedan benzeri bir geçişin zayıf ihtimal olduğu değerlendiriliyor.
Uzmanlar, İran’ın önünde ya daha katı ve güvenlik eksenli bir yönetim modeline geçiş ya da sınırlı pragmatizm içeren kontrollü bir dönüşüm seçeneği bulunduğunu belirtiyor. Ancak mevcut askeri gerilim ve nükleer tartışmalar göz önüne alındığında, kısa vadede sertlik yanlılarının ağırlık kazanması daha olası görülüyor.
