Türkiye’de Manda Yetiştiriciliği Krizle Karşı Karşıya

Son yıllarda Türkiye’de manda yetiştiriciliği önemli bir düşüş göstermekte. Dünya genelinde manda popülasyonu ve manda sütü üretimi artarken, Türkiye’deki manda sayılarına ilişkin veriler, son 30 yılda kayda değer bir gerileme yaşandığını ortaya koyuyor.

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümünden Doç. Dr. Bakiye Kılıç Topuz, dünyada manda popülasyonundaki artışa rağmen Türkiye’nin bunun tersine ciddi bir azalma ile karşı karşıya olduğuna dikkat çekti.

Topuz, Türkiye’nin dünya genelinde manda popülasyonunun en hızlı azalıp, düşüş yaşayan ülke konumunda olduğunu belirtti.

Doç. Dr. Kılıç, son 30 yıllık verileri incelerken şunları ifade etti: “Dünyada manda popülasyonu %34 oranında artış gösterirken, Türkiye’de buna karşı %53'lük bir azalma yaşanmıştır. Bu veriler, manda popülasyonunun ciddi tehditler altında olduğunu gösteriyor.”

Türkiye’deki manda popülasyonunun büyük bir kısmının Samsun’da bulunduğuna işaret eden Topuz, “Türkiye genelinde yaklaşık 162 bin manda bulunuyor. Bunun 80 bini süt mandası olup, toplam hayvan varlığı içinde %12'lik bir paya sahip.” diye ekledi.

TÜRKİYE'NİN MADA SÜTÜ ÜRETİMİ DÜŞÜK

Topuz, Türkiye’nin manda sütü üretimindeki payının dünya genelinde oldukça düşük olduğuna dikkat çekerek, “Ülkemizin manda sütü üretimdeki payı yalnızca %0,04 seviyesindedir. İtalya ile manda sayımız benzer olmasına rağmen, manda sütü dendiğinde akla ilk gelen ülke İtalya olmaktadır. Bunun en büyük sebebi mozzarella peynirinin manda sütünden üretiliyor olmasıdır. Bu konuda nicelikten çok niteliğin ön plana çıkarılması gerektiğini düşünüyoruz. Eğer markalaşma sağlanırsa, sayıca az olsak bile nitelik açısından ön plana çıkabiliriz.” dedi.

Manda sütünün ekonomik değerine de değinen Doç. Dr. Kılıç Topuz, “Türkiye’de manda sütü üretim değeri çiğ süt olarak 3,4 milyar TL ile 6,5 milyar TL arasında değişiyor. Bu süt işlenerek tereyağı, kaymak ve yoğurt gibi ürünlere dönüştüğünde ekonomik değeri 3-4 kat artmaktadır. Samsun’da ise 19 bin 495 manda bulunmakta ve bunların 11 bini süt mandası. Samsun’daki manda sütü üretiminin ekonomik değeri ise 475 milyon TL ile 900 milyon TL arasında değişmektedir.” şeklinde belirtti.

Mandacılığın kârlı bir hayvancılık faaliyeti olduğunu vurgulayan Doç. Dr. Topuz, şunları söyledi: “Manda yetiştiriciliği, diğer hayvancılık faaliyetlerine göre daha düşük maliyetlerle yürütülmektedir. Mandalar hastalıklara karşı daha dayanıklıdır ve iklim değişikliğine uyum sağlama kapasiteleri oldukça yüksektir. Ayrıca, insan sağlığı açısından manda sütü sığır sütüne göre daha avantajlıdır. Manda sütü, daha yüksek protein oranı, daha düşük kolesterol ve daha fazla mineral içeriği ile dikkat çekmektedir. Manda eti ise sığır etine kıyasla daha düşük kalori değerine sahiptir.”