İzmir'in Ödemiş ilçesinde Ovacık Platosu'nda gerçekleştirilen bilimsel çalışmalar neticesinde, Batı Anadolu'ya özgü yeni bir bitki türü tespit edildi.
Ege Üniversitesi (EÜ) ve Hacettepe Üniversitesi'nden (HÜ) araştırmacıların ortak projesi sonucunda tanımlanan bu türe bilimsel olarak 'Umbilicus choripetalus' adı verildi. Kendisini Türkçe'de 'İzmir göbek otu' olarak adlandıran bu bitki, Türkiye'nin ilk endemik göbek otu türü unvanını kazanmış oldu.
Arazi çalışmaları ve bitkinin morfolojik incelemeleri Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve Dr. Tuğkan Özdöl tarafından yapıldı. Türün genetik ve filogenetik analizleri ise Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü'nden Dr. Barış Özüdoğru ve Dr. Ilgın Deniz Can tarafından gerçekleştirildi.
Laboratuvar süreçleri ve ölçümlerde Dr. Ademi Fahri Pirhan ve Dr. Şükrü Arasan'ın katkıları oldu. Arazi çalışmalarında ise Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos destek verirken, Musa Geçit saha çalışmaları ile türün yayılışı hakkında gözlemlerle projeye katkıda bulundu.
'Taç Yapraklarının En Dibe Kadar Ayrık Olmasıyla Diğer Türlerden Ayrılıyor'
EÜ Botanik Bahçesi Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım, bitkiyi tanıtırken “İzmir'in Ödemiş ilçesi Ovacık Yaylası civarında volkanik bir alanda yeni bir tür belirledik. Özellikle taç yapraklarının dibe kadar ayrılması bu türün diğerlerinden ayırt edici özelliği oldu. Bu farklılık üzerine bir çalışma başlattık. Bitkinin bugüne kadar dünyada yayılış gösteren herhangi bir göbek otuyla bire bir aynı olmadığını, çeşitlilik gösterdiğini ve yeni bir tür olduğunu gerek DNA analizleriyle gerekse morfolojik incelemelerle kanıtladık” dedi.
Prof. Dr. Yıldırım, 'Umbilicus tropaeolifolius' ve 'Umbilicus paniculiformis' adlı bitkilerin Mardin ve Sudan’da bu türe yakın akrabaları olduğunu belirtti. “Mardin'de yayılış gösteren tür, Irak, İran ve Orta Doğu'ya kadar devam ediyor. Sudan'dakinin ise bilinen sadece tek bir noktası var. DNA analizlerinde bu iki türle yakın akrabalık gösteren tür, taç yapraklarıyla net bir şekilde ayrılıyor” diye ekledi.
'Hassas Bir Popülasyon Düzeyine Sahip'
Dünyada toplam 16 göbek otu türü bulunduğunu vurgulayan Prof. Dr. Yıldırım, “Türkiye'de daha önce 7 tür bulunuyordu, bu yeni keşifle birlikte sayımız 8 oldu. İzmir göbek otu olarak tanıttığımız 'Umbilicus choripetalus' isimli bitki, ülkemiz için tek endemik göbek otu olarak da literatüre girmiş oldu. Arazi çalışmalarında yaklaşık 550 birey tespit ettik. Uluslararası Tür Koruma Birliği'nin kriterlerine göre hassas bir popülasyon düzeyine sahip ve tehlikeye girebilecek bir öneme sahip. Bu nedenle burada yapılacak her türlü taş ocağı ve maden çalışmalarının engellenmesi büyük önem taşıyor. Dünya genelinde sadece Ödemiş ilçesinde bulunan ve 550 kadar bireyle temsil edilen bu bitkinin korunması gerekmektedir.” açıklamalarında bulundu.
