ABD Başkanı Donald Trump dünkü açıklamasında Avrupa ülkelerinin Hürmüz Boğazı'nı tanker geçişine açmak için gemi göndermeyi reddetmesini gerekçe göstererek ABD'nin NATO 'dan çekilebileceğini açıkladı.
İngiliz haber ajansı Reuters'a konuşan uzmanlar ise Trump'ın 77 yıldır varlığını sürdüren NATO'dan tek taraflı olarak çekilip çekilemeyeceğinin net olmadığını belirtiyor. ABD başkanları zaman zaman Kongre onayı olmadan önemli karar alsa da bu kararların bir kısmı mahkemeler tarafından durdurulabiliyor.
ABD ANAYASASI NE DİYOR?
ABD Anayasası, başkana Senato'nun üçte iki çoğunluğunun onayıyla uluslararası anlaşmalar yapma yetkisi veriyor. Ancak anayasada anlaşmalardan çekilme konusunda açık bir hüküm bulunmuyor.
PEKİ YA NATO ANLAŞMASI?
1949'da Sovyetlere karşı kurulan ve ABD, Türkiye, Kanada ve Avrupa ülkelerini kapsayan NATO, Batı'nın güvenliğinin temel taşlarından biri olarak kabul ediliyor.
NATO Anlaşması'nın 13'üncü maddesine göre, herhangi bir üye ülke ABD hükümetine bir yıl önceden bildirimde bulunarak ittifaktan ayrılabiliyor.
Bugüne kadar hiçbir NATO üyesi bu yola başvurmadı.
TRUMP'IN BAKANI ÖNCÜLÜK ETMİŞTİ
Amerikan Kongresi 2023 yılında NATO'dan çekilme kararını sınırlayan bir düzenlemeyi meclisten geçirdi. Dönemin Başkanı Joe Biden tarafından imzalanan yasa, bir başkanın ABD'yi NATO'dan çekebilmesi için 100 üyeden oluşan Senato'nun üçte ikisinden onay almasını şart koşuyor.
Aynı düzenleme NATO'dan çekilme sürecinde federal fonların kullanılmasını da yasaklıyor.
Söz konusu düzenleme, 2024 Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'na (NDAA) eklenen bir değişiklikle kabul edildi. Tasarı Demokrat Senatör Tim Kaine ile Cumhuriyetçi Senatör Marco Rubio öncülüğünde gündeme getirilmişti.
Ancak şu anda Dışişleri Bakanı ve Ulusal Güvenlik Danışmanı olan Rubio, İran savaşı sonrası NATO ile ilişkilerin yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini söyledi.
6 YIL ÖNCEKİ GÖRÜŞ SAVUNMADA ETKİLİ OLABİLİR
Trump uzun süredir NATO'yu sert bir şekilde eleştirmesiyle biliniyor. İlk başkanlık dönemine tekabül eden 2020 yılında Adalet Bakanlığı hukuk müşavirliği, başkanın anlaşmalardan çekilme konusunda özel bir yetkiye sahip olduğu yönünde görüş bildirmişti.
Kongre Araştırma Servisi'nin şubat ayında yayınladığı raporda da NATO'dan çekilmenin mahkemeye taşınması halinde yönetimin o zamanki görüşe dayanarak NDAA'ki kısıtlamanın “anayasaya aykırı” olduğunu savunabileceği ifade edildi.
'BAŞKAN VE ORDU NATO'YA BAĞLI DEĞİLSE…'
Uluslararası hukuka göre bir ülkenin devlet başkanı anlaşmanın maddeleri buna izin veriyorsa ve çekilmek için gerekli prosedürlere uyuluyorsa çekilme kararı alabilir.
ABD ise bu konu belirsizliğini koruyor. Başkanlar daha önce Kongre onayı olmadan bazı anlaşmalardan çekildi. Örneğin Trump 35 ülkenin taraf olduğu Açık Semalar Anlaşması'ndan 2020 yılında çekildi.
Reuters'a konuşan uzmanlara göreyse bu konuda hukuki tartışmalardan ziyade siyasi ve askeri irade belirleyici olabilir. Eski Dışişleri Bakanlığı yetkilisi ve Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS) uzmanı Max Bergmann, “Başkan ve ordu NATO'ya bağlı değilse Kongre'nin bunu engellemesi zor olur” değerlendirmesinde bulundu.
