Trump Venezuela için ne söylediyse tersi oldu

ABD Başkanı Donald Trump ve yönetimi, Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun kaçırılıp ABD'ye götürülerek iktidardan uzaklaştırılmasının ardından Venezuela’da ekonomik refahın hızla artacağını vaat etmişti. Ancak geçen iki ayda ülkede yaşam koşulları daha da zorlaştı.

Petrol üretimi ocak ayında yüzde 21 düşerek günlük 780 bin varile geriledi. İhracattaki sert düşüş, ülkede büyük önem taşıyan dolar akışını da ciddi şekilde sınırladı. Venezuela’da birçok kişi hızla değer kaybeden yerel para birimi bolivar yerine dolar kullanıyor.

ABD destekli yeni yönetimin başlattığı dolar ihaleleri ise yavaş ilerlemesi ve şeffaf olmaması nedeniyle eleştiriliyor.

ENFLASYON YÜZDE 600'A YÜKSELDİ

Dolar kıtlığı ülkede fiyat baskısını artırdı. Yıllık enflasyon şubat ayında yaklaşık yüzde 600’e yükseldi. Aralık ayında bu oran yüzde 475 seviyesindeydi.

Washington’ın stratejisinin temel sınavı, yaptırımların gevşetilmesi ve petrol gelirleri üzerindeki kontrolün ekonomiyi istikrara kavuşturup kavuşturamayacağı olarak görülüyor. Ancak şu ana kadar vaat edilen toparlanmanın hanelere yansımadığı ifade ediliyor.

HALKIN BÜYÜK ÇOĞUNLUĞU DURUMUNUN DEĞİŞMEDİĞİNİ SÖYLÜYOR

Meganalisis tarafından yapılan bir ankete göre Venezuelalıların yaklaşık yüzde 80’i yılın ilk iki ayında ekonomik durumlarının 2025’e kıyasla iyileşmediğini söyledi.

Katılımcıların önemli bir bölümü önümüzdeki altı ay içinde ekonominin ve iş piyasasının iyileşmesini beklese de şu ana kadar iyileşme yaşadığını söyleyenlerin oranı yalnızca yüzde 7 oldu.

PETROL GELİRİ UMUT YARATIYOR

Bazı analistler ise temkinli bir iyimserlik olduğunu belirtiyor. Caracas merkezli araştırma şirketi Datanalisis’in başkanı Luis Vicente Leon’a göre petrol gelirleri yılın ikinci yarısında neredeyse iki katına çıkabilir. Bu durum tüketici talebinde yüzde 17’lik artış yaratabilir.

Leon, sosyal medya platformu X’te yaptığı değerlendirmede şu ifadeleri kullandı:

“İyileşme önce insanların zihninde, ardından cüzdanlarında gerçekleşiyor. Venezuelalıların yüzde 75’inden fazlası ekonomik durumlarının yakında düzeleceğine inanıyor. Ancak bu beklenti henüz gelirlerde ya da ekonomik faaliyetlerde tam olarak görülmüyor.”

YENİ YÖNETİMDEN YATIRIM ADIMLARI

Geçici hükümetin başındaki Delcy Rodriguez yönetimi, yabancı yatırımı teşvik etmek amacıyla ülkenin uzun süredir yürürlükte olan hidrokarbon yasasında değişikliğe gitti. Yeni düzenleme, vergi ve telif oranlarının daha esnek biçimde belirlenmesine olanak tanıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Venezuela’nın petrol üretiminin “tarihte görülmemiş seviyelere” çıkarılmasını hedeflediğini açıklamıştı.

Rodriguez yönetimi ayrıca madencilik sektörünü canlandırmak için yeni bir yasa hazırladı. Sektör, yıllar önce uluslararası şirketlerin varlıklarının kamulaştırılmasının ardından organize suç ve çevresel tahribatın yoğunlaştığı bir alan haline gelmişti.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright ve İçişleri Bakanı Doug Burgum da yatırımcı güvenini artırma çabaları kapsamında yakın zamanda Caracas’ı ziyaret etti.

ÜCRETLER EN BÜYÜK SORUN

Venezuela’da en büyük sorunlardan biri düşük ücretler olmaya devam ediyor. Resmi asgari ücret 2022’den bu yana değişmedi ve 130 bolivar seviyesinde kaldı. Bu miktar resmi kurla yaklaşık 30 cent’e denk geliyor.

Bu nedenle birçok çalışan geçimini sağlayabilmek için ek işlere ve yurtdışından gelen para transferlerine bağımlı durumda.

Ankete katılanların çoğu yaşanabilir bir asgari ücretin aylık 200 ila 400 dolar arasında olması gerektiğini düşünüyor. Caracas merkezli araştırma kuruluşu Cendas’a göre beş kişilik bir aile için temel gıda sepetinin aylık maliyeti 677 dolar.

León, “Venezuela uzun yıllar boyunca üretim zincirlerinin kesintiye uğradığı bir dönem yaşadı ve önemli bir nesil ülkeyi terk etti. Bu kapasitenin yeniden kurulması zaman alacak” dedi.

PROTESTOLAR ARTIYOR

Artan yaşam maliyeti kamuoyunda baskıyı da yükseltiyor. Gösterileri takip eden bir sivil toplum kuruluşuna göre ocak ayında protestolar yüzde 53 arttı.

Yaklaşık 50 protesto doğrudan işçi talepleriyle bağlantılıydı. İşçiler, emekliler ve memurlar yükselen yaşam maliyetine karşı maaş ve emekli aylıklarının artırılması talebiyle ülke genelinde gösteriler düzenledi.

Öğrencilerin ve diğer grupların da katıldığı protestolar, yeni yönetimin muhalefete ne kadar tolerans göstereceğini test ediyor.

DOLAR KITLIĞI PİYASAYI ZORLUYOR

Dolar kıtlığı, ülkede yeni uygulanmaya başlayan döviz sistemini de zor durumda bırakıyor. Maduro’nun yakalanmasının ardından devreye alınan ihale sistemi kapsamında satılan dolarlar özel bankalar aracılığıyla şirketlere dağıtılıyor.

Bankalar dolar satışlarını ortalama 500 bolivar seviyesinde gerçekleştiriyor. Bu rakam resmi kurun üzerinde ancak paralel piyasadaki yaklaşık 600 bolivarlık seviyenin altında.

Buna rağmen bazı şirketlerin resmi sistemde dolar alırken fiilen paralel piyasaya yakın fiyatlar ödediği belirtiliyor. Hükümetin dolar dağıtımını hangi kriterlere göre yaptığı ve hangi sektörlere öncelik verdiği ise net değil.

ENFLASYON BASKISI SÜREBİLİR

Şeffaflık eksikliği nedeniyle şirketler ve bireyler çoğu zaman paralel piyasadan daha pahalıya dolar almak zorunda kalıyor. Bu durum işletmelerin maliyetlerini artırırken fiyat belirleme süreçlerini de zorlaştırıyor.

JPMorgan analisti Katherine Marney yayımladığı notta, dolar arzı artana ve döviz kurları birbirine yaklaşana kadar enflasyonun kısa vadede yüksek kalabileceğini belirtti.

Marney, Venezuela’nın 2024 ortasında petrol ihracatını serbestçe gerçekleştirebildiği dönemde döviz kurlarının yakınlaştığını ve yıllık enflasyonun yüzde 35’e kadar gerilediğini hatırlattı.