Trump'a Sunulan Hediyeler İsviçre'yi Karıştırdı

İsviçre'nin ABD ile daha düşük gümrük tarifeleri konusundaki ilerlemesi, ülkede “oligark diplomasisi” eleştirileriyle gölgelenmiş durumda.

Financial Times'ın haberine göre, Rolex ve Richemont gibi büyük şirketlerin yöneticileri müzakerelerde önemli bir rol oynamış, bu durum anlaşmanın siyasi sürecini karmaşık hale getiren tartışmalara neden olmuştur.

Washington ve Bern yönetimleri, bu ay duyurdukları çerçeve anlaşmayla, ABD’nin İsviçre'den ithal edilen sanayi ürünleri üzerindeki yüzde 39'luk gümrük tarifesini yüzde 15'e indirmeyi planlamaktadır. İsviçreli yetkililer, uzun müzakereler sonucunda elde edilen bu sonucu büyük bir başarı olarak görmektedir.

Ancak, anlaşmanın oluşum biçimi, ülkede sert eleştirilere yol açmış durumda.

Külçe Altın ve Rolex Saat Hediye Etti

Tarife indiriminin ana hatlarının belirlenmesi, Rolex, Cartier'in sahibi Richemont, emtia devi Mercuria, özel sermaye fonu Partners Group, taşımacılık şirketi MSC ve MKS PAMP'ın üst düzey yöneticilerinin Beyaz Saray'a yaptığı ziyaretle gerçekleşti.

Yöneticiler, Başkan Donald Trump ile gerçekleştirdikleri görüşmede onun için özel olarak hazırlanmış bir altın külçe ve oyma bir Rolex saat hediye ederek, uygulanan yüzde 39'luk gümrük tarifelerinin İsviçre ekonomisine verdiği zararları aktarmaya çalıştılar. Bu oran, gelişmiş ülkeler arasında en yüksek gümrük tarifesi olarak kaydedilmişti.

Zehirli Kadeh Benzetmesi

İsviçre Yeşiller Partisi lideri Lisa Mazzone, anlaşmayı “zehirli bir kadeh” olarak tanımlayarak, ülkenin “şüpheli yöntemler ve altın hediyeler” karşılığında tavizler verdiğini savundu. Yeşiller'e göre bu anlaşma, İsviçre'nin korumacı tarım sektörünü ABD'nin sığır eti gibi ürünlerine açarak risk altına sokmaktadır.

Sosyal Demokrat Parti'nin parlamento grup eş başkanı Samuel Bendahan, dış ve ekonomik politikanın “milyarderler ve şirket CEO'ları tarafından gizli toplantılarda” yürütülmesini kabul edilemez buldu. Yerel basın bu yöntemi “yakışıksız” olarak nitelendirirken, “oligark kontrolü” uyarısında bulundu.

Sağcı Halk Partisi anlaşmayı desteklerken, bazı medya kuruluşları ise bu tür ekonomik diplomasiyi pragmatik bir yaklaşım olarak değerlendirmektedir.

Merkez sağ ve iş dünyası yanlısı FDP'nin eş başkanı Benjamin Mühlemann, ABD'ye verilen bazı tavizler konusunda endişelerini dile getirmiş ancak “Siyaset ve iş dünyasının el ele vermesi temel olarak olumlu” açıklamasını yapmıştır.

'Yolsuzluğa Yakın' Eleştirileri

Eski İsviçre büyükelçisi Daniel Woker, görüşmelere ilişkin paylaşılan bilgilerin bazı kesimlerde “yolsuzluğa çok yakın” bir izlenim yarattığını belirtti: “İsviçre'nin kendisini hukuka bağlı, düzenli uluslararası ilişkilerin bir örneği olarak görme biçimiyle açıkça çelişiyor.”

IMD Lausanne'den siyaset ve ekonomi uzmanı David Bach, hediyelerin fotoğraflarının kamuoyuna yansımasının yarattığı rahatsızlığa dikkat çekti: “Altın ve Rolex ile verilen görüntü, İsviçre'nin uluslararası platformda benimsediği mütevazı tavır ile zıtlık oluşturuyor.”

Antlaşmanın Yolu Uzun: Referandum Gündemde

İsviçre’nin merkeziyetçi olmayan siyasi yapısı nedeniyle süreç henüz çok erken aşamaktadır. Hükümetin ABD ile resmi müzakerelere başlayabilmesi için öncelikle parlamentodan yetki alması gerekmektedir. Nihai anlaşmanın parlamentonun her iki kanadında oylanması ve hatta ülke çapında referanduma sunulma ihtimali bulunmaktadır.

En iyimser senaryoda bile anlaşma metninin parlamentoya 2026'nın sonlarına kadar ulaşması beklenmektedir. Ancak yüzde 15'lik geçici tarife oranı, nihai onay sürecinin tamamlanmasını beklemeden uygulanacaktır.

Müzakerelerin Arka Planı

Bern yönetimi, AB ve Birleşik Krallık'ın Washington ile hızlı bir şekilde ticaret anlaşmaları yapmasının ardından benzer bir düzenleme arayışına yönelmiştir. İsviçreli müzakereciler, yaz aylarında yaklaşık yüzde 10'luk bir tarife üzerinde uzlaşmaya yaklaştıklarını düşünürken, Beyaz Saray'ın Ağustos ayında yüzde 39'luk tarifeyi açıklaması büyük bir şaşkınlık yaratmıştır.

İsviçre'nin sanayi tarifelerini tamamen kaldırmış olması ve ABD'nin İsviçre'den en çok saat, çikolata ve makine ithal etmesi, Trump yönetiminin yaklaşık 39 milyar dolarlık ABD-İsviçre ticaret açığını tarife artışı için gerekçe göstermesine olanak tanımıştır.

Müzakereler kilitlenince, Bern'de bazı çevreler daha fazla özel sektör desteği arayışına girmiştir. Trump ile yakın ilişkileri bulunan FIFA Başkanı Gianni Infantino gibi isimlerin devreye girmesi önerilmiştir.

Bir hükümet yetkilisi bu durumu şu şekilde özetlemiştir: “Ne yapsalar eleştirilecekti. Herkes özel sektörün sürece daha fazla katkıda bulunmasını istiyordu. Asıl sorun, hükümetin kamuoyuyla iletişiminin zayıf olmasıydı.”

“Ruhumuzu Şeytana Satmadık”

Müzakereleri Keller-Sutter'dan devralan Ekonomi Bakanı Guy Parmelin, anlaşmayı savunarak bunun “elde edilebilecek en iyi sonuç” olduğunu ve “ruhlarını şeytana satmadıklarını” ifade etmiştir.

Beyaz Saray toplantısına katılan Partners Group kurucusu Alfred Gantner, kamu-özel sektör iş birliğinin “acilen ihtiyaç duyulan bir çözüme” katkı sağladığını belirtmiştir.

MKS PAMP ticari işler yöneticisi Omar Liess, “Kamu–özel sektör iş birliği İsviçre'ye özgü değil; doğru yapıldığında mükemmel sonuçlar verir.” diye eklemiştir.

Rolex yorum yapmazken, Mercuria, Richemont ve MSC, açıklama taleplerine yanıt vermemiştir. Ekonomi Bakanlığı ise yöneticilerin Beyaz Saray ziyaretinin “özel girişim” olduğunu ve SECO'nun yalnızca genel bir bilgilendirme sağladığını, hiçbir gizli bilginin paylaşılmadığını bildirmiştir.