Çin, “açık” yapay zeka modellerinde küresel pazarda ABD'yi geride bırakarak, bu teknolojinin dünya genelindeki kullanımında önemli bir üstünlük sağladı.
Massachusetts Institute of Technology (MIT) ile açık kaynak yapay zeka girişimi Hugging Face'in gerçekleştirdiği araştırmaya göre, Çin menşeli yeni açık modellerin indirme oranı son bir yılda yüzde 17'ye ulaştı.
İngiliz Financial Times gazetesinin haberine göre bu oran, Google, Meta ve OpenAI gibi Amerikan şirketlerinin yüzde 15,8'lik payını geçerek, Çinli firmaların ilk kez ABD'nin önüne geçtiğini göstermektedir.
Açık modeller, geliştiricilerin ücretsiz olarak indirip uyarlayabileceği yapay zeka sistemleri olarak, start-up'ların hızlı gelişim göstermesine ve araştırmacıların modelleri daha iyi hale getirmesine olanak tanımaktadır. Bu nedenle, bu tür modellerin yaygınlaşması, yapay zekanın geleceği üzerinde önemli bir etki yaratmaktadır.
ABD Kapalı Modellerle İlerleyecek
Çin'in açık modele yönelmesi, büyük ABD şirketlerinin benimsediği “kapalı” stratejiyle büyük bir zıtlık oluşturmaktadır.
OpenAI, Google ve Anthropic, en gelişmiş teknolojileri üzerinde tam kontrol sağlamayı ve gelirlerini abonelikler veya kurumsal anlaşmalarla artırmayı tercih etmektedir.
Diğer yandan, Nvidia'nın gelişmiş yapay zeka çiplerine erişiminin kısıtlandığı Çinli firmalar, Pekin yönetiminin yönlendirmesiyle modellerine daha geniş erişim sunmaya tevessül edilmektedir. Mercator Institute for China Studies analisti Wendy Chang, “Çin'de açık kaynak, ABD'ye göre daha yaygın durumda,” diyerek, ABD'li şirketlerin yüksek değerlemeleri korumak için teknolojilerini kapalı tutmayı tercih ettiğine dikkat çekiyor.
DeepSeek ve Alibaba'nın Başarıları
MIT ve Hugging Face verilerine göre, Çin'deki indirilen modellerin büyük bir kısmını DeepSeek ve Alibaba'nın Qwen modelleri oluşturmaktadır.
DeepSeek, mantıksal akıl yürütmede güçlü performans gösteren R1 modeliyle Silikon Vadisi'nde dikkat çekmiştir. Bu model, çok daha düşük maliyet ve hesaplama gücüyle ABD'li rakipleriyle aynı seviyeye ulaşmayı başarmıştı. Bu durum, ABD laboratuvarlarının rekabet avantajını koruyup koruyamayacağına dair belirsizlikler yaratmaktadır. Ayrıca güçlü modelleri çalıştırmak için gereken milyarlarca dolarlık veri merkezinin gerekliliği yeniden tartışılmaya başlamıştır.
ABD'nin Strateji Belirlemesi
ABD yönetimi ise Çin ile yaşanan yapay zeka rekabetini kazanmak adına, Amerikan şirketlerini “Amerikan değerlerine sahip açık modeller” geliştirmeye yönlendiren bir Yapay Zeka Eylem Planı uygulamaktadır.
Ağustos ayında OpenAI, ilk “açık ağırlık” modellerini yayınladı. Bu modeller ücretsiz erişim sağlamasına rağmen, “açık kaynak” olarak tanımlanmıyor çünkü eğitim verileri ve kodlar paylaşılmıyor.
Meta, yıllardır açık ağırlık yaklaşımının öncülerinden biri olmasına rağmen, stratejisinde değişiklik yaparak daha güçlü kapalı modeller geliştirmeye yönelmiştir. Şirket, OpenAI, Anthropic ve Google ile “süper zeka” yarışında yer almaktadır.
Hızlı Model Geliştirme Süreci
MIT araştırmacısı Shayne Longpre, Çinli firmaların model yayınlama biçiminin “paradigma değiştirdiğini” belirtiyor. Longpre'a göre, Çinli şirketler haftalık veya iki haftalık aralıklarla kullanıcıların seçebileceği çok sayıda farklı model varyasyonu yayımlarken, ABD laboratuvarları genellikle altı ay ya da yılda bir büyük sürüm yayımlamaktadır.
Uzmanlar, ABD'nin çip ihracat kısıtlamaları nedeniyle Çin'in hesaplama gücünde sınırlamalar olsa da, ülkede çok sayıda nitelikli araştırmacının olduğunu vurguluyor. Bu durum, Çinli ekiplerin distilasyon gibi yöntemlerle daha küçük fakat güçlü modeller üretmesine imkan tanıyor. Ayrıca, Çinli laboratuvarlar yapay zeka ile video üretimine büyük yatırımlar yapmaktadır.
Çin modellerinin popülerliği, insanların maruz kaldığı bilgileri de etkilemektedir. Araştırmalar, Çin modellerinin oldukça belirgin bir biçimde Çin Komünist Partisi perspektifleri ve ideolojisini taşıdığını; Tayvan veya Tiananmen Meydanı gibi hassas konularda bilgi üretmeyi genellikle reddettiğini ortaya koymaktadır.
ABD İçin Endişe Verici Gelişmeler
Öte yandan, ABD laboratuvarları, OpenAI ve Google DeepMind öncülüğünde, insan yeteneklerini aşabilecek seviyede yapay genel zeka (AGI) geliştirmeye odaklanmayı sürdürmektedir.
ABD’de açık kaynak alanında bağımsız büyük oyuncu sayısı oldukça sınırlıdır. Ülkenin son dönemlerdeki en dikkat çekici girişimi, Seattle merkezli Allen Institute for AI'ın kasım ayında duyurduğu tamamen açık kaynaklı Olmo 3 modeli olmuştur.
Center for a New American Security'den kıdemli uzman Janet Egan, “Çin’in açık model alanında büyük bir ilerleme kaydetmesi, ABD için endişe verici bir durum olmalı,” diyerek bu durumu özetlemektedir.
