Washington Üniversitesi (WashU) liderliğindeki uluslararası bir ekip, XL-Calibur adını verdikleri balonla taşınan teleskobu Cygnus X-1 kara deliğine odaklayarak ışığın polarizasyonunu yüksek hassasiyetle ölçmeyi başardı. Fizik profesörü Henric Krawczynski, bu verilerin kara deliğin etrafındaki aşırı sıcak gaz ve madde akışlarını anlamaya yönelik geliştirilmiş bilgisayar simülasyonlarının test edilmesinde kullanılabileceğini ifade etti.
XL-Calibur, elektromanyetik dalgaların yönelimini tanımlamak üzere tasarlanmış bir teleskoptur ve bu sayede kara deliğin çevresindeki ışık hızına yakın hızlarla dönen plazmanın yapısı hakkında önemli ipuçları sunuyor. Elde edilen bulgular, The Astrophysical Journal’da yayımlanan bir çalışmada bilim dünyasına tanıtıldı. Bu çalışmanın yazarları arasında WashU'dan lisansüstü öğrenci Ephraim Gau ve doktora sonrası araştırmacı Kun Hu da bulunmaktadır.
Gau, Cygnus X-1’in gökyüzünde yalnızca ufak bir X-ışını noktası olarak göründüğünü belirterek, polarizasyon ölçümlerinin “Dünya’dan gözlemlenemeyen bölgelere dair bilgi edinebilmek için hayati önem taşıdığını” dile getirdi.
Kuzey Yarımkürede Gerçekleşen Bir Bilim Uçuşu
Araştırma verileri, XL-Calibur’ın Temmuz 2024’te İsveç’ten havalanarak Kanada’da sonlanacak olan balon uçuşu esnasında toplandı. Görev sırasında gökyüzündeki en parlak ve en istikrarlı X-ışını kaynaklarından biri olan Yengeç (Crab) pulsarı ve çevresindeki bulutsu da gözlemlenmiştir. Krawczynski, bu uçuşun hem Cygnus X-1 hem de Crab pulsarı için teknik açıdan kritik ölçümler sağladığını vurguladı.
KTH Kraliyet Teknoloji Enstitüsü’nden XL-Calibur araştırmacısı Mark Pearce, elde edilen verilerin teleskop tasarımının başarısını ortaya koyduğunu belirterek, “Bu başarının yeni uçuşlarla devam etmesini umuyorum” şeklinde konuştu.
Yeni Uçuşlar ve Yeni Hedefler
Ekip, 2027 yılında Antarktika’dan yapılması planlanan bir sonraki görevde daha fazla kara delik ve nötron yıldızı gözlemlemeyi hedefliyor. Bu süreçte aşırı koşullar altında maddenin davranışına dair daha kapsamlı bir model oluşturulması amaçlanıyor. Projenin yürütücüsü Krawczynski, NASA’nın IXPE uydusundan elde edilen verilerle birlikte “kara delik fiziğiyle ilgili uzun zamandır yanıt bekleyen soruların birkaç yıl içinde çözülebileceğini” belirtti.
Küresel Bir Bilim İşbirliği
XL-Calibur, WashU, New Hampshire Üniversitesi, Osaka Üniversitesi, Hiroşima Üniversitesi, ISAS/JAXA, Stockholm’deki KTH Kraliyet Teknoloji Enstitüsü ve NASA’nın Goddard ile Wallops tesisleri gibi geniş bir uluslararası işbirliği ağınca desteklenmektedir.
