Kuzey Çin’in Hebei eyaletindeki Qinglong ilçesinde, Jura dönemine ait bir kaya tabakasında küçük bir dinozor türü olan Pulaosaurus qinglong’a ait neredeyse eksiksiz bir iskelet bulundu. Bu fosilde hayvanın son yediği yiyeceklerin kemik ve bitki kalıntıları ile dinozorlar arasında ender bulunan kemiksi bir gırtlak yapısı da tespit edildi.
Yaklaşık 163 milyon yıl önce yaşamış olan Pulaosaurus qinglong’un boyu yalnızca 70 santimetreydi. Fosilde, bitki ağırlıklı mide içeriği ve ses üretimi ile ilişkili olduğu düşünülen kemikleşmiş bir “ses kutusu” yer aldı.
Bu çalışma, Pekin’deki Omurgalı Paleontolojisi ve Paleoantropoloji Enstitüsü’nden (IVPP) paleontolog Yunfeng Yang liderliğinde gerçekleştirildi. Yang’ın araştırmaları, Çin’deki küçük otçul dinozorlar ve erken dinozor evrimine dair ipuçları üzerinde yoğunlaşmakta.
İskelet Doğal Pozisyonuyla Korundu
Fosil, kızıl renkli kumtaşı üzerinde kıvrılmış olarak bulunmuş; kafatası, omurga, kalça, kol ve bacak kemiklerinin doğal dizilimleri korunmuş durumda. Aynı kaya katmanlarında volkanik kül ve göl tortularının bulunması, bölgenin nemli, ormanlık ve volkanik bir ortamda olduğunu ortaya koymaktadır.
Fosilin göz boşluklarının kafatasına oranla büyük olması ve boyun ile kuyruktaki bazı eklemlerin henüz kaynaşmamış bulunması, bireyin yetişkinliğe ulaşmadan hayatını kaybettiğini göstermekte. Araştırmacılar, daha büyük bireylerin daha sağlam yapılı olabileceğini belirtiyor.
Evrimsel Konumu Belirlendi
Pulaosaurus, iskelet yapısındaki ayrıntılara dayanarak erken dönem neornithischian grubuna dahil edildi. Bu grup, ilerleyen dönemlerde ördek gagalı ve boynuzlu dinozorlar gibi tanınmış otçulları ortaya çıkaran soyun kapısını açıyor.
Alt çenenin yakınında, soluk borusunun üst kısmında iki uzun kemik gırtlağın varlığını gösteriyor. Modern sürüngenlerde kıkırdak şeklinde bulunan bu yapıların kemikleşmiş olarak korunması oldukça sıra dışı.
Bu kemiklerin, hava yolunun açılıp kapanmasını sağlayan arytenoidler olduğu belirlenmiştir. Pulaosaurus’ta bu yapıların alt çene uzunluğunun yaklaşık yüzde 80’ine ulaştığı ve bazı kuşlardaki oranlara yakın olduğu kaydedilmiştir.
Önceki araştırmalar, bazı dinozor türlerinde gırtlağın ana ses kaynağından ziyade sesi şekillendiren bir yapı olabileceğini göstermişti. Bu bulgular, kuş benzeri seslerin gerçek kuşlar ortaya çıkmadan önce bazı dinozor gruplarında geliştiğine işaret ediyor.
Beslenme Alışkanlıkları
Fosilin göğüs ve karın bölgesinde, küçük çakıl taşları ile birlikte bitki tohumlarına benzeyen kalıntılar bulundu. Yaprak kenarlı yanak dişleri ile değerlendirildiğinde, bu bulgular hayvanın bitkileri koparıp çiğnemeden yuttuğunu ve taşlarla öğüttüğünü göstermektedir.
Ayrıca, dil ve ağız tabanını destekleyen hyoid kemiklerinden bir kısmı da fosilde tespit edilmiştir. Bu kemiklerin kısa boyutta olması, Pulaosaurus’un modern kuşlara kıyasla sınırlı bir dil hareketine sahip olduğunu düşündürmektedir.
Yumuşak dokuların veya küçük kemiklerin fosilleşerek korunması oldukça nadir bir durumdur. Bu tür buluntular, bilim insanlarına dinozorların nasıl beslendiği, solunum sistemlerinin işleyişi ve ses üretiminin nasıl yapıldığı konusunda doğrudan kanıtlar sunmaktadır.
Pulaosaurus qinglong’un bulunduğu bölge, tüylü dinozorlar ve erken memelilere ev sahipliği yapan Yanliao Biyotası’nın bir parçasıdır. Bu ekosistemde şu ana kadar kuş kalçalı otçul dinozorların net örnekleri bulunmamıştı.
Yeni bulunmuş fosil, Çin’in çeşitli bölgelerindeki Orta Jura ve Erken Kretase dönemlerine ait fosil kayıtları arasında bağlantı kurulmasına yardımcı olmuştur. Araştırmacılara göre bu keşif, otçul dinozor topluluklarının zaman içindeki dağılımını anlamada önemli bir boşluğu kapatmaktadır.
Çalışma, bilimsel hakemli dergi PeerJ’de yayımlanmıştır.
