NALAN GÜNEŞ / NEFES
Acıbadem Jinekolojik Onkoloji Bölümü’nden Prof. Dr. İlkkan Dünder ile HPV’nin ne olduğu, bulaşma yolları, neden olduğu kanser türleri ve aşı ile korunma yöntemleri hakkında detaylı bir röportaj gerçekleştirdik.
HPV Nedir, Kaç Tipi Vardır? Sadece Cinsel Yolla mı Bulaşır?
HPV, hem kadınlar hem de erkeklerde çeşitli rahatsızlıklara yol açabilen bir virüs türüdür. Yaklaşık 200 farklı tipi bulunmaktadır; bunlardan 14 tanesi yüksek risk taşır. Özellikle kadınlarda rahim ağzı kanserine neden olabilen 16 ve 18 nolu tipler en yaygın olanlardandır. HPV’nin cansız bir obje üzerinden bulaştığına dair herhangi bir kanıt yoktur. Bu virüs, sadece insandan insana geçiş yapar. Bulaşma, deri teması, deri ve mukozaların etkileşimiyle gerçekleşir ve genellikle cinsel ilişki sırasında olur.
Toplumda Görülme Sıklığı Nedir?
HPV, günümüzün en yaygın sağlık sorunlarından biridir. 40 yaşına basmış 100 kadın ve 100 erkeğin yaklaşık 80’i hayatları boyunca bu virüsle en az bir kere karşılaşmaktadır.
Bulaştığında Belirtisi Olur mu?
HPV virüsü genellikle belirti oluşturmaz. Ancak, vücutta hasar meydana geldiğinde akıntı, kanlı veya kokulu akıntı gibi belirtiler görülebilir. Özellikle cinsel temas sonrası meydana gelen kanamalar, HPV veya ön kanseröz lezyonların araştırılması gerekliliğini ortaya koyar.
Erkekleri de Etkiliyor
Yüksek Riskli Tipler Sadece Rahim Ağzı Kanserine mi Sebep Oluyor?
Her yıl dünya genelinde HPV ile ilişkili olarak 800 bin insan kansere yakalanmaktadır. Bu kanser türleri arasında kadınlarda rahim ağzı, vajina, vulva, anüs ve boğaz kanserleri yer alırken, erkeklerde anüs, boğaz ve penis kanserlerine yol açar. HPV ile ilişkili kanserlerin 600 bini kadınlardaki rahim ağzı kanserine aittir, geri kalan 200 bin ise her iki cinsiyetteki diğer kanser türleridir. HPV ayrıca siğil adı verilen iyi huylu lezyonlar da oluşturur; bu lezyonlar estetik kaygılar nedeniyle kişileri rahatsız edebilir. En hızlı bulaşan HPV tipleri genellikle 6 ve 11 numaralıdır.
HPV Nasıl Teşhis Ediliyor?
Rahim ağzı kanserinde erken teşhis kritik öneme sahiptir. Kadınların düzenli kontrol ve tarama testlerini aksatmaması gerekmektedir. Smear testi ile hücresel inceleme veya doğrudan HPV tespiti yapılabilir. Türkiye’de 30 yaşından itibaren 5 yılda bir kadınlara HPV taraması uygulanmaktadır. Bu sistem son derece hassas ve etkilidir; Türkiye, HPV taramasını gerçekleştiren ilk ülkedir.
Test Sonucu Pozitif Çıkan Biri Ne Yapmalı?
“HPV oldum, kanser oldum” şeklinde yanlış bir algı bulunmaktadır. Aslında, 40 yaşına kadar herkes bir şekilde HPV ile karşılaşabilir. HPV vücuda girdikten sonraki 1 yıl içinde, bağışıklık sistemi 100 hastanın 70’inde virüsü yok eder. İkinci yıl sonunda bu oran %91’e çıkmaktadır. Yani, 100 kişinin 90’ında 2 yıl sonra HPV kalmamaktadır. Kalanlarda ise hayat boyu sorun yaratmayabilir veya yaratabilir. Bağışıklık sisteminin zayıf olması, sigara kullanımı ve çoklu cinsel partner, HPV’nin kalıcılığını artırmaktadır. HPV tespit edildikten sonra takip edilen kişilerde kanser olma riski oldukça düşüktür.
Prezervatif HPV’den Yüzde 100 Korur mu?
Hayır, tam koruma sağlamaz. Ancak, prezervatif kullanan kişilerin HPV kapma ihtimali, kullanmayanlara göre %70 oranında azalmaktadır.
En Sık Karşılaşılan Yanlış Bilgiler
“HPV kanser demektir” ya da “HPV aldım, kanser olacağım” gibi yanlış algılar mevcuttur. Ayrıca, “Yüzde 100 cinsel yolla bulaşıyor” şeklindeki anlayışlar da yaygındır. Bu durum, kişilerin eşlerine karşı suçlamalarda bulunmasına neden olabilmektedir. Sonuç olarak, HPV sadece fiziksel değil, aynı zamanda psikolojik ve sosyal sorunlara da yol açmaktadır. Toplumun HPV’yi doğru anlaması gerekmektedir. Yapılacak en iyi şey ise düzenli kontrolleri ihmal etmemektir.
Gençlere ve Ailelere Mesaj
Multi partnerden (çok eşlilik) kaçınmaları, hijyenlerine dikkat etmeleri ve düzenli doktor kontrolü yaptırmaları önemlidir. Testlerini aksatmamaları ve mümkünse aşılarını yaptırmaları önerilmektedir. Özellikle aşı konusunda kız ve erkek çocuklarını ihmal etmemelidirler. Türkiye’de her yıl yaklaşık 1800 kadın, sadece rahim ağzı kanserinden yaşamını yitirmektedir ve her yıl 3600 civarında yeni vaka kaydedilmektedir. Aşının devlet destekli olarak sağlanamaması en büyük eksikliğimizdir ancak uygulamaların yakın zamanda başlayacağına inanıyorum.
HPV Aşısı Ücretsiz Olarak 149 Ülkede Uygulanıyor
HPV Aşısı Nedir, Nasıl Korur? Aşı Kimlere, Hangi Yaşta Öneriliyor?
HPV’ye karşı geliştirilen aşı, dünya genelinde yaklaşık 20 yıldır gündemdedir. İlk çıkışta iki çeşit aşı mevcut oldu; biri rahim ağzı kanserine yol açan 16 ve 18 numaralı tipler için, diğeri ise 6 ve 11 numaralı siğil yapan türleri kapsayan dörtlü aşıdır. Ülkemizde geçen yıldan beri uygulanan 9’lu HPV aşısı, en yararlı kanser yapıcı ve en fazla siğil oluşturan tiplerle karşı koruma sağlar. Aşı, kol yoluyla uygulanabilir ve diğer aşılarla benzerlik taşır. 9 yaşından itibaren istenen yaşta yaptırılabilir. Gelişmiş ülkelerde HPV aşısı her iki cinse de yapılmaktadır; en başarılı uygulama Avustralya’da görülmektedir. HPV aşısı, zorunlu aşı programları içerisinde 149 ülkede bulunmaktadır. Bu ülkelerin 51’inde, hem kız hem de erkek çocuklarına uygulamalar yapılmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü, HPV’nin aşılama ve tarama programlarıyla 2130 yılında tamamen ortadan kalkacağını öngörmektedir.
Türkiye’de Durum Nedir?
Yetkililer, 2025'in başında aşı sorununun çözülmesine yönelik açıklamalar yapmıştı. Ancak bütçeye veya firmalara ait sorunlar nedeniyle henüz bir sonuç alınamamıştır. Umut ediyoruz ki bu sorun en kısa zamanda aşılacaktır. Türkiye’de insanlar, aşıyı ücretli olarak yaptırabilmekte ve toplamda üç doz aşı maliyeti ortalama 12 bin lira olmaktadır.
Aşının Yan Etkileri Var mı?
Dünyada aşı karşıtları bulunsa da, Dünya Sağlık Örgütü HPV aşısını yüksek güvenlikte bir seçenek olarak değerlendirmiştir. HPV aşısı olan bireylerde cinsel davranış değişikliği gözlemlenmediğini belirten birçok yayın mevcuttur. Aşının yan etkileri arasında, iğneye bağlı kızarıklık ve 24 saat süren kol ağrısı olabilmektedir.
