Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından yayımlanan son rapor, 2000-2024 yılları arasında kızamığa bağlı ölümlerin %88 oranında azaldığını ve bu süreçte aşıların yardımıyla yaklaşık 59 milyon kişinin hayatının kurtarıldığını ortaya koyuyor. Ancak 2024 yılı itibarıyla, çoğunluğu 5 yaşın altında olmak üzere yaklaşık 95 bin kişinin kızamık nedeniyle yaşamını yitirdiği bildiriliyor. DSÖ, tamamen önlenebilir olan bir hastalıktan kaynaklanan bu tür kayıpların kabul edilemeyeceğini vurguluyor.
Vaka Sayıları Pandemi Öncesini Geride Bıraktı
Ölümlerin azalmasına rağmen, kızamık vakalarında dikkate değer bir artış meydana geldi. 2024 yılı boyunca dünya genelinde 11 milyon kızamık enfeksiyonu tespit edildi; bu rakam, pandemi öncesi 2019 yılına göre yaklaşık 800 bin daha fazla.
DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, kızamığın “dünyanın en bulaşıcı virüsü” olduğunu hatırlatarak, her aşı eksikliğinin potansiyel salgınlara zemin hazırladığını ifade etti.
Bölgesel Açıdan Endişe Verici Artışlar
2019-2024 döneminde, Doğu Akdeniz Bölgesi'nde vakalar %86, Avrupa'da %47 ve Güneydoğu Asya'da %42 oranında artış gösterdi. Afrika'da ise aşılamanın artmasıyla birlikte vakalarda %40, ölümlerde ise %50 oranında azalma yaşandı. Uzmanlar, ölüm oranları düşük olsa dahi kızamığın körlük, zatürre ve ensefalit gibi ciddi komplikasyonlara yol açabileceğine dikkat çekiyor.
Aşılama Oranları Kritik Eşiğin Altında
2024 yılı itibarıyla, çocukların %84'ü ilk kızamık aşısını, %76'sı ise ikinci dozu aldı. Bu oranlar bir önceki yıla göre hafif bir artış gösterse de, salgınları önlemek için gereken %95'lik eşikten hala oldukça uzak. Geçtiğimiz yıl dünya genelinde 30 milyondan fazla çocuğun kızamığa karşı yeterince korunmadığı tahmin ediliyor.
Salgınlar Üç Katına Çıktı
2024 yılı itibarıyla 59 ülke, önemli kızamık salgınları bildirdi; bu rakam pandemi sonrası en yüksek seviyeye ulaştı. 2025 yılında özellikle Amerika kıtasında salgınların daha belirgin hale geleceği öngörülüyor. DSÖ'nün küresel laboratuvar ağı, geçen yıl 500 binden fazla örnek test ederek sürveyansı güçlendirdi; ancak ülkelerdeki bağışıklama bütçelerinde yaşanan kısıntıların yeni salgınlara zemin oluşturabileceği vurgulanıyor.
Küresel Eliminasyon Hedefi Uzaklaşıyor
2024 sonunda 81 ülke kızamığı ortadan kaldırdı; Pasifik ada ülkeleri, Cabo Verde, Mauritius ve Seyşeller’in listeye eklenmesiyle bu sayı 96’ya yükseldi. Ancak Amerika bölgesi, 2024'te yeniden kazandığı eliminasyon statüsünü Kanada'da süren bulaş nedeniyle 2025 sonunda kaybetti. Uzmanlara göre, ülkelerin aşı oranları yüksek olsa bile aşılanmamış topluluklar salgınların tekrar ortaya çıkmasına sebep oluyor.
DSÖ'den Güçlü Aşılama Çağrısı
DSÖ ve IA2030 orta dönem değerlendirmesi, ülkeleri rutin aşılama programlarını güçlendirmeye, sürveyansı geliştirmeye, hızlı salgın müdahale kapasitesini artırmaya ve geniş kapsamlı kampanyalar düzenlemeye davet ediyor. Uzmanlar, sürdürülebilir finansman sağlanmadığı takdirde kızamığın gelecekte daha büyük salgınlara neden olabileceği konusunda uyarıyor.
