Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından salgın ilan edilmesinin üzerinden 6 yıl geçerken, Kovid-19, “kalıcı bir halk sağlığı tehdidi” olarak nitelendiriliyor.
Kovid-19 salgını, dünya genelinde yaklaşık 6 yıl boyunca insanları etkiledi; bu süre zarfında hayatını kaybedenlerin sayısı 7 milyon 110 binden fazla oldu.
Salgının ilk belirtileri, 17 Kasım 2019'da Çin'in Hubey eyaletinde bulunan Vuhan kentinde görüldü. İlk hastanın başvurduğu hastanede, gizemli bir virüsün akciğer iltihaplanmasına yol açtığı tespit edildi.
TÜRKİYE'DE İLK VAKA
DSÖ, 31 Aralık 2019'da Vuhan'da “kaynağı bilinmeyen gizemli bir solunum yolu hastalığının” ortaya çıktığını açıkladı ve bu durum, tüm dikkatleri Çin'e yönlendirdi.
Kısa bir süre içinde küresel bir kriz halini alan salgın, DSÖ tarafından 30 Ocak 2020'de “küresel acil durum” olarak ilan edildi.
Hastalığın yarasalardaki bir betakoronavirüsün insana geçerken mutasyona uğramasından kaynaklandığı belirtiliyor. DSÖ, 11 Şubat 2020'de virüse “2019-nCov” yani Kovid-19 adını verdi.
Türkiye'de ilk vakanın görüldüğü 11 Mart 2020'de, DSÖ hastalığı “küresel salgın” olarak tanımladı.
Mart 2020'den itibaren artan vaka sayıları, salgınla mücadelenin öncelikli gündem maddesi haline gelmesine neden oldu.
KÜRESEL KARANTİNA
DSÖ, 5 Haziran 2020'de hükümetlere halka açık alanlarda “yüz maskesi” kullanımını teşvik etmelerini önerdi.
Bu süreçte, iş yerleri, okullar ve kamusal alanlar kapatıldı ve insanlar “yüz yüze” yaşam tarzını geride bırakmak zorunda kaldı. Pek çok sektörde “uzaktan çalışma” modeline geçildi.
Vatandaşlar, hastalıktan korunmak amacıyla “maske, mesafe ve hijyen” kurallarına uymaya davet edildi.
Virüsün yayılma hızını azaltmak için hastaneler ve belirlenen alanlarda karantina uygulamaları başlatıldı, yurt dışına çıkacaklar ile hastalık belirtisi gösterenlerden PCR testi talep edildi.
AŞI ÇALIŞMALARI
Kovid-19, tıp tarihinin en hızlı aşı geliştirme süreçlerini beraberinde getirdi.
2020 yılının başlarında başlayan aşı çalışmaları, yıl sonunda ilk aşıların uygulanmasıyla sonuçlandı.
Türk bilim insanları Prof. Dr. Uğur Şahin ve Prof. Özlem Türeci'nin kurucu ortakları olduğu BioNTech'in Pfizer ile geliştirdiği aşı, 2 Aralık 2020'de İngiltere İlaç ve Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumu (MHRA) tarafından onaylanarak “dünyada tescillenen ilk Kovid-19 aşısı” unvanını aldı.
Aşının piyasaya sürülmesiyle birlikte 2021'de kontrollü normalleşme süreci başladı. Yıl içinde virüsün Alfa, Beta, Delta, Gama ve Omicron gibi varyantları ortaya çıktı.
2022'nin ortalarına gelindiğinde, birçok ülke salgın tedbirlerini gevşetti. Maske ve PCR testi zorunlulukları kalktı, vaka ve ölüm sayılarında düşüşler yaşandı.
13 MİLYAR DOZDAN FAZLA AŞI UYGULANDI
Salgın yönetimi sırasında DSÖ, birçok eleştirinin odağı oldu. Yetersiz önlemler almak, çelişkili mesajlar vermek ve aşının toplumda korku yaratmaya devam etmesi gibi suçlamalar yöneltildi.
Dönemin ABD Başkanı Donald Trump, 14 Nisan 2020'de DSÖ’ye finansal desteği keserek uluslararası ilişkileri etkiledi. Ancak, Joe Biden göreve geldikten sonra ABD'yi DSÖ'ye geri döndürdü.
DSÖ, 5 Mayıs 2023'te Kovid-19'u “uluslararası öneme sahip halk sağlığı acil durumu” olmaktan çıkararak “küresel salgın” statüsüne aldı. Aralık 2025'te ise Kovid-19'un kalıcı bir halk sağlığı tehdidi olduğu açıklandı.
Yeni yol haritası ile DSÖ, Kovid-19'u mevsimsel grip gibi diğer solunum yolu hastalıklarıyla entegre bir şekilde yönetmeyi öneriyor.
Salgın dönemi sırasında, veri paylaşımı, aşı tedariki ve salgına dair önlemler hakkında çıkarılan dersler ile DSÖ, Mayıs 2025'te Salgın Anlaşması'nı kabul etti. Bu anlaşma, gelecekteki krizler için ilaç ve aşılara erişimi güvence altına almayı hedefliyor.
Salgına dair kayıt edilen vaka ve ölü sayılarındaki düşüşe rağmen, DSÖ'nün Aralık 2025 raporuna göre virüs hala birçok bölgede yayılmaya devam ediyor ve risk gruplarında can kaybına neden oluyor.
DSÖ verilerine göre, 25 Şubat itibarıyla dünya genelinde 774 milyon 771 bin vaka ve 7 milyon 110 bin 645 ölüm kaydedildi.
Ayrıca, Kovid-19 aşısı uygulayan kişilerin sayısı küresel ölçekte 13 milyar 59 milyonu geçtiği belirtiliyor.
