Orman yangınları genellikle geçici sağlık sorunları ile ilişkilendirilirken, ABD’de yapılan yeni bir çalışma, yangın dumanının hamilelik dönemindeki etkilerinin uzun vadeli sonuçlarla bağlantılı olabileceğini ortaya koydu.
Tulane Üniversitesi'nden araştırmacılar, Güney Kaliforniya’da 2006-2014 yılları arasında gerçekleşen 200 binden fazla doğumu inceledi. Bu çalışmada, çocuklara 5 yaşına kadar konulan otizm tanıları ile annelerin hamilelik dönemlerinde maruz kaldıkları orman yangını dumanı günleri karşılaştırıldı.
En belirgin bulgular, doğumdan önceki son üç ayı kapsayan üçüncü trimesterde ortaya çıktı. Bu dönemde, 10 günden fazla orman yangını dumanına maruz kalan annelerin çocuklarında, hiç maruz kalmayanlara oranla otizm tanısı riskinin %23 daha yüksek olduğu belirlendi.
Çalışmayı yürüten araştırmacılar, bu araştırmanın gözlemsel bir nitelikte olduğunu ve yangın dumanının doğrudan otizme sebep olduğunu kanıtlamadığını vurguladı. Ancak, gebelikte hava kirliliği ile nörogelişimsel gelişim arasındaki ilişkiye dair önceki bulgularla uyumlu bir tablo ortaya koyduğu ifade edildi.
GEÇ GEBELİK DÖNEMİ ÖNEMLİ
Hamileliğin son dönemleri, fetüsün beyin gelişimi açısından kritik bir dönem olup, hızlı büyüme ve sinir ağlarının şekillenmesi bu süreçte gerçekleşmektedir. Bu aşamada, iltihap, stres hormonları, oksijen iletimindeki değişiklikler veya kirleticilere maruziyet gibi etkenlerin gelişmekte olan beyin üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceği belirtilmektedir.
2021 yılında Harvard Üniversitesi tarafından yayımlanan bir çalışmada da geç gebelik döneminde hava kirliliği ile otizm riski arasında benzer bir bağlantı bulunduğu ifade edildi.
YANGIN DUMANININ KİMYASI
Orman yangını dumanı, akciğerlerin derinliklerine kadar ulaşabilen küçük partiküller içermektedir. Bu partiküller, iltihap ve stres tepkilerini tetikleyebilir. Ayrıca, yalnızca bitki örtüsünün değil, yapıların da yanması halinde metal ve kimyasal maddelerin duman bileşimine karışması mümkündür.
Yangınlar sırasında meydana gelen yoğun hava kirliliği artışlarının, günlük ortalama kirlilikten daha farklı etkiler yaratabileceği underlined.
DİĞER RİSK FAKTÖRLERİ DE GÖZDEN GEÇİRİLDİ
Çalışmada, otizm tanısı alan çocukların annelerinin daha ileri yaşlarda olduğu, birincil gebelik oranlarının yüksek olduğu ve hamilelik öncesi diyabet ile obezite oranlarının daha fazla olduğu tespit edildi. Ayrıca erkek çocuklarda otizm tanısının kızlara göre yaklaşık dört kat daha fazla olduğuna dikkat çekildi.
Bu faktörlerin istatistiksel olarak analiz edildiği, ancak karmaşık risk yapısı nedeniyle doğrudan nedensellik kurulamayacağı ifade edildi.
Çalışmanın yazarlardan biri olan Mostafijur Rahman, hem otizm vakalarının hem de orman yangınlarının artış gösterdiğine dikkat çekerek, iklim değişikliğinin yangınların sıklığını ve şiddetini artırmasının halk sağlığı açısından daha fazla araştırma gerektirdiğini belirtti.
Araştırmanın başyazarı David Luglio, yangın dumanının hamilelikteki biyolojik ve genetik faktörlerle nasıl etkileşime girdiğinin henüz netleşmediğini belirtti.
Bu çalışma, Environmental Science & Technology dergisinde yayımlandı.
